<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0121-4772</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cuadernos de Economía]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cuad. Econ.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0121-4772</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional de Colombia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0121-47722003000100001</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[EDITORIAL]]></article-title>
</title-group>
<aff id="A">
<institution><![CDATA[,  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2003</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2003</year>
</pub-date>
<volume>22</volume>
<numero>38</numero>
<fpage>9</fpage>
<lpage>13</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0121-47722003000100001&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0121-47722003000100001&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0121-47722003000100001&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri></article-meta>
</front><body><![CDATA[ <fontface="Verdana"size="3"><palign="center"><b>EDITORIAL</b></p></font><fontface="Verdana"size="2">    <p>Enesten&uacute;merode<i>CuadernosdeEconom&iacute;a</i>queremosdestacar,primeroquetodo,lavinculaci&oacute;ndedosimportantesacad&eacute;micoseinvestigadorescomoasesoresinternacionalesdelarevista,setratadelosprofesoresG&eacute;rardDum&eacute;nilDirectordeInvestigaci&oacute;nenelCentroNacionaldeInvestigacionesCient&iacute;ficasdePar&iacute;s(Francia)yRainerDomboisdelaUniversidaddeBremen(Alemania).</p>    <p>Apartirdeestanuevaedici&oacute;nelConsejoEditorialhaadoptadodosnuevoslineamientosbuscando,porunlado,fortalecerelalcanceinternacionaldelarevistamediantelapresentaci&oacute;ndelosres&uacute;menesdelosart&iacute;culostambi&eacute;nenidiomafranc&eacute;s.Porotro,ampliarelespectrodelarevistaalapublicaci&oacute;ndeart&iacute;culosenotraslenguaslatinasyeningl&eacute;s,cuandolosart&iacute;culosnohansidopublicadospreviamenteenelidiomaoriginal.Enelcasocontrario,sepresentar&aacute;laversi&oacute;ndelart&iacute;culoenespa&ntilde;ol.</p>    <p>Lascontribucionesqueserecogenenestapublicaci&oacute;n,nosacercanmediantediversostiposdean&aacute;lisisydeenfoquesalapreguntaesencialsobrelaautonom&iacute;adelaracionalidadecon&oacute;micafrenteaotrasformasderacionalidad,deformaci&oacute;ndelsentidoeidentificaci&oacute;ndelcar&aacute;ctersocialdelaactividadhumana.Estacuesti&oacute;nconduce,pordiversoscaminos,aponerenevidencialosl&iacute;mitesdelaracionalidadcentradaenloecon&oacute;micofrenteaotrasdimensionesymecanismosdeinteracci&oacute;nconducentesalaintegraci&oacute;nycohesi&oacute;nsocial,cuandoloecon&oacute;mico,ensimismo,noresuelvelosproblemasdeconstituci&oacute;nydegobernabilidaddelasociedad,comoocurreconlafracturadasociedadcolombianadehoy.</p>    <p>Estacuesti&oacute;nesabordadadirectaoindirectamenteentresniveles:elprimero,enlosfundamentosdelan&aacute;lisisecon&oacute;micodelateor&iacute;adelosprecios(Hurtado)ydeldesarrolloecon&oacute;mico(Ochoa).Elsegundo,serefierealarelaci&oacute;nquetejenlaeconom&iacute;aylapol&iacute;ticaenlosprocesoshegem&oacute;nicosdelcapitalismoneoliberal(Dum&eacute;nilyL&eacute;vy)yenlastransformacionesqueconocenlaseconom&iacute;aslatinoamericanas(Garc&iacute;aCh.),yeltercero,enlapobrezacomoelementocr&iacute;ticodelaexistenciadelsubdesarrollo,reflejandolasdificultadesdeconstituci&oacute;n,unificaci&oacute;nyestabilizaci&oacute;ndelasociedadentornoanormasdeconvivenciayequidadsocial(Sinisterra,Serrano,Salama,G&oacute;mez,Aguilar).</p>    <p>Laprimerasecci&oacute;nrecogedosart&iacute;culosqueevidencianlatrayectoriainagotabledelateor&iacute;aecon&oacute;mica,aldestacarlosl&iacute;mitespresentesendosenfoqueste&oacute;ricosquetratan:uno,elan&aacute;lisisdelosprecios,yotro,larelaci&oacute;nentrecrecimientoydistribuci&oacute;n.Ladificultaddelosproblemasdeindefinici&oacute;neinterpretaci&oacute;nentextosdereferenciadeladisciplinaseapreciaenelart&iacute;culodeJ.Hurtado.Setratadeunbalancedelestadoactualdelconocimientosobreelproblemadelaexplicaci&oacute;ndelprecionaturalenlaobradeA.Smith.Luegodemostrarlasdificultadeseinsuficienciadelasinterpretacionesdelan&aacute;lisisecon&oacute;micodelproblema,examinalosesfuerzosencaminadosabuscarlarespuestadesdeunalecturaintegraldelaobradelautorcomounsistemate&oacute;ricocompletoyunificado.Enestaperspectiva,lamayorrelevanciadelostrabajosanterioresalaRiquezadelasNaciones&ndash;relacionadosconlamoralylajusticia&ndash;,tampocoaportar&iacute;aunarespuestasatisfactoriaaladeterminaci&oacute;ndelospreciosantesdelintercambio.Unaalternativa,quecontempleunacondici&oacute;nantropol&oacute;gicaparecer&iacute;aposible.PorsuparteL.Ochoapresentalainterrogaci&oacute;nquesuscitanlosresultadosdetrabajossobrelahip&oacute;tesisdecrecimientoydistribuci&oacute;ndeKuznets.Elart&iacute;culoexaminalavigenciadelospostuladosdeKuznetsalaluzdelostrabajosquecontemplanlaproblem&aacute;ticadelcrecimientotransformacional:sugierequelacurvaenformadeUinvertida,antesqueunaley,serefiereaunafasetransitoria,quesecumplebajocondicionesespeciales.Estaobjeci&oacute;nsesustentaenevidenciasquedestacanlareversibilidaddeladistribuci&oacute;ndelingresoenlatransici&oacute;nsectorialhacialaterciarizaci&oacute;nyenladesigualdadacentuadaporlasdiferentesmodalidadesdedifusi&oacute;nsectorialydeintegraci&oacute;ndeltrabajoalprogresot&eacute;cnico.</p>    <p>Lasegundasecci&oacute;nest&aacute;dedicadaalan&aacute;lisisdeproblemascontempor&aacute;neosdondesehaceexpl&iacute;citalarelaci&oacute;nentrelaEconom&iacute;aylaPol&iacute;tica.EltrabajodeG.Dum&eacute;nilyD.L&eacute;vyseinterrogasobrelarelaci&oacute;nentrelaactualestrategiamilitardelosEstadosUnidosyloselementosdedin&aacute;micaydiferenciaci&oacute;ndelcapitalismoneoliberal.Considerandoquelasdin&aacute;micasfinancierasamenazanlaestabilidadecon&oacute;mica,estoconducir&iacute;adenuevoaunaumentodelaintervenci&oacute;ngubernamentalyaunanuevafasedelneoliberalismo.Dadasuescasaincidenciaenlademanda,elnuevomilitarismoamericanonoresponder&iacute;aalosfactoresdecrisisecon&oacute;micacomosehaqueridointerpretar.Porlotanto,laraz&oacute;ndelareactivaci&oacute;ndelmilitarismotendr&iacute;aprincipalmenteuncontenidopol&iacute;tico-econ&oacute;mico:preservaryreforzarelordenneoliberalbajolahegemon&iacute;aestadounidense.</p>    <p>Porsuparte,J.G.Garc&iacute;aCh.haceunarevisi&oacute;ndelaliteraturalatinoamericanaparaproponerunainterpretaci&oacute;ndelosfundamentospol&iacute;ticosyconceptualesdelasreformasdelEstadoenlaregi&oacute;n.Tantolaprimeracomolasegundageneraci&oacute;ndereformasest&aacute;nimbuidasdelaideadeinstaurarlaracionalidaddominantedelmercado,perolasdossesustentar&iacute;anenfundamentoste&oacute;ricosdiferentes:laprimeraenlas<i>expectativasracionales</i>ylasegundaenel<i>neoinstitucionalismo</i>.Elcambiodeenfoqueresultar&iacute;adelfracasosocialypol&iacute;ticodelasprimerasreformas,m&aacute;sfundamentalistasencuantoalahip&oacute;tesisdeoptimalidaddelmercadoquelassegundas,asuvez,m&aacute;sdirigidasasuperarlasdeficienciasdeldesarrolloinstitucionalparaelfuncionamientodelmercado.As&iacute;,antelaimposibilidaddeautonomizaci&oacute;ndelmercado,elEstadotender&iacute;aarecobrar,sobrenuevasbases,unpapelrelevanteeneldesarrolloecon&oacute;mico.</p>    <p>Enlatercerasecci&oacute;nserecogeunaseriedetrabajosrelacionadosconproblemasdelsubdesarrollo,enlamayor&iacute;aconreferenciaalcasocolombiano.Estaparteiniciaconlapresentaci&oacute;ndedostrabajosqueaportannuevoselementosmetodol&oacute;gicosydecomprensi&oacute;nalproblemadelapobrezaenColombia.ElobjetivodeG.A.Sinisterraesdestacarlaconvenienciadeincorporarenelan&aacute;lisisdelapobrezaenlospa&iacute;sessubdesarrollados,elconceptodeprivacionesrelativasyproponerunametodolog&iacute;aparasuaplicaci&oacute;nenColombia.Lapertinenciadeadoptarestametodolog&iacute;aconsisteenquepuedecomplementarelconceptodepobrezabasadoennecesidadesmaterialesyculturales,conotro,basadoennecesidadessociales.Lapobrezanoessolamenteunproblemadecarencias(absolutas),sinotambi&eacute;ndeexclusi&oacute;n(relativas).Enefecto,elreferentesocialleaportaunnuevocontenidoalconceptodepobreza,quedandoabiertoelinterrogantemetodol&oacute;gicosobreladeterminaci&oacute;ndelindividuoolafamiliat&iacute;picaparasuan&aacute;lisis.</p>    <p>E.Serranoluegodehacerunas&iacute;ntesisdelosfundamentosdelmodelounitario,sugeridoporelprofesorSamuelson,paraelestudiodelafamiliacomounidaddedemanda,presentaalgunosresultadosdetrabajosquehanbuscadoaportarevidenciasalahip&oacute;tesisdeunidadyhomogeneidaddepreferenciasdelmodelo.Admitiendolimitacionesenelmodelo,unavariantedelmismo,aplicadoalcasocolombiano,permiteidentificarlastendenciasenpreferenciasdegastodelasfamilias,teniendoencuentadiferenciasenniveldeingreso(quintil),enelg&eacute;nerodeljefedehogar,enescenariosdeempleoydesempleoparcialdeunodelospadres.Enlospa&iacute;sessubdesarrollados,lapertinenciadeestetipodemodelosresultadelconocimientoqueaportaparalaorientaci&oacute;ndelaspol&iacute;ticassocialesy,enparticular,cuandosetratadealcanzardeterminadosobjetivosconlastransferenciascompensatoriasalosgruposdefamiliasensituaci&oacute;ndepobreza.</p>    ]]></body>
<body><![CDATA[<p>Los&uacute;ltimostresart&iacute;culosabordandirectamenteproblemasquepodemosinterpretarcomodistintivosdelsubdesarrollocolombiano.P.Salamahaceunarevisi&oacute;ndelostrabajosqueanalizanlaviolencia,distinguiendo:laexplicaci&oacute;necon&oacute;mica,dondeel&quot;individualismometodol&oacute;gico&quot;,sirveparaelevarelgastoorientadoaaumentarlosmecanismosderepresi&oacute;n,ylosenfoquesholistas,queasocianlaviolenciaaldeteriorodelascondicionessociales.Antec&oacute;digosdevaloresydesolidaridaddebilitadosporlosprocesosdemercantilizaci&oacute;n,elatenuadopoderde<i>jure</i>,dejaelcaminoabiertoalaviolencia.Elescalamientodelaviolencianoesf&aacute;cildeexplicar,m&uacute;ltiplesser&iacute;anlascausas,tantodetrayectoriahist&oacute;ricacomodeacentuaci&oacute;ntemporal.Tendr&iacute;arelaci&oacute;nconfactorescomo:lapobrezayladesigualdadcuandoacent&uacute;anlaexclusi&oacute;nsocial,laimpunidadquesirvealadestrucci&oacute;ndevaloressocialesyaumentalaviolencialatente,alpermitirlaproliferaci&oacute;ndeorganizacionescriminales,queacrecientanlosfactoresdeconflictodelaguerrilla.As&iacute;,laexplicaci&oacute;ndelaviolenciadesbordalosfactoresecon&oacute;micosydemandaunenfoquepluridisciplinario.Creoqueesteenfoquedemayorcomplejidad,esparticularmenteapropiadoparaconocerellaboratoriodeviolenciaqueeshoylasociedadcolombiana.</p>    <p>Aportandoelementosquecomplementanlainterrogaci&oacute;nsobrelacurvadeKuznetsenColombia,A.G&oacute;mezponeenevidenciaeldeteriorodelascondicionesdelasociedadrural,elincrementodelasbrechasdeconcentraci&oacute;ndelariquezaurbano-ruralylaacentuaci&oacute;n,aunmayor,deladesigualdadruralylapobrezaenelcampocolombiano.Enefecto,laspol&iacute;ticasneoliberaleshanconducidoaladiscriminaci&oacute;nsocialyproductivadelcampo,favoreciendolainmovilizaci&oacute;nespeculativadelastierras.Elautorplantealaimportanciadeincorporarseriamentelapropiedadterritorialenelsistemadetributaci&oacute;n,especialmenteall&iacute;dondeexistem&aacute;scomobienpatrimonialquedeproducci&oacute;n.Laperpetuaci&oacute;ndelapobrezaenelcampoestar&iacute;arelacionada,principalmente,conlaimposibilidaddeaccederalatierracomoactivodeproducci&oacute;n.Sedestacaunavezm&aacute;slaimpotenciadelasociedadcolombianapararesolverelproblemadelaimprescindibleestabilidadproductivadeloscamposparapoderavanzarhacianuevasetapasdecohesi&oacute;nydesarrolloecon&oacute;micoysocial.</p>    <p>Eldeteriorodelacaficulturaylasituaci&oacute;nregionalenColombia&ndash;ocasionadaporelcomportamientodelospreciosinternacionalesdelgrano&ndash;esabordadaporL.I.Aguilar.Elart&iacute;culoexaminalasituaci&oacute;ndelacrisisenelmercadomundialdecaf&eacute;,causadaporlosexcesosdeofertayeldesequilibrioquevieneacumulandoelmercadodespu&eacute;sde1997.Lapersistenciadelacrisisenelmercadoafectasensiblementelosincentivosdelosproductores,situaci&oacute;nquesehareflejadoeneldesmedrodelascondicionessocialesendiferentesregionesdelpa&iacute;s.Antelapersistenciadeestasituaci&oacute;nesprevisibleunarecomposici&oacute;ndelaestructuraruralenestaactividadparabuscarsusostenibilidad.Luegodedestacarestaproblem&aacute;tica,elart&iacute;culoexaminalaformacomoelDepartamentodeCaldas&ndash;unadelasprincipalesregionesdeproducci&oacute;ndelgranoenelpa&iacute;s&ndash;haencaradounaestrategiaorientadaalaconfiguraci&oacute;ndeunaestructuradeproducci&oacute;nm&aacute;sdiversificadaydin&aacute;mica.</p><palign="right"><i>Jos&eacute;GuillermoGarc&iacute;aIsaza</i></p><palign="right">Director</p></font>     ]]></body>
</article>
