<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0122-8285</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Palabra Clave]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Palabra Clave]]></abbrev-journal-title>
<issn>0122-8285</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de La Sabana]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0122-82852017000100142</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.5294/pacla.2017.20.1.7</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A recepção serve para pensar: um "lugar" de embates]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La recepción sirve para pensar: un "lugar" de enfrentamientos]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Reception is for Thinking: A "Place" for Clashing]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Figaro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roseli]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Grohmann]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rafael]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<volume>20</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>142</fpage>
<lpage>161</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0122-82852017000100142&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0122-82852017000100142&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0122-82852017000100142&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo A discussão sobre os estudos de recepção na América Latina coloca-se como uma questão geopolítica, pois nela se imbricam cultura e poder. Nesse sentido, existe um contexto sócio-histórico próprio que deve ser considerado. Os estudos de recepção latino-americanos se posicionam em contraposição às principais correntes que pesquisam a comunicação, as quais apartam os contextos de produção e circulação dos sentidos no cotidiano de embates entre as classes sociais e a cultura popular. A perspectiva teórica hegemônica na comunicação ainda estuda o sujeito como objeto a ser atingido, protegido, alertado ou alienado. Ao retomar essa discussão, procuramos: compreender as relações de forças presentes no processo de produção do conhecimento científico; salientar uma abordagem teórica e metodológica do conceito de sujeito social e de comunicação; discutir como o contexto das últimas duas décadas tem confrontado e desafiado os pesquisadores dos estudos de recepção em sua trajetória de se diferenciarem de abordagens teóricas que retornam com sua concepção linear e de fluxo de comunicação travestidos em "novas" palavras-chave para designar o sujeito da comunicação.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen La discusión sobre los estudios de recepción en Latinoamérica se posiciona como una cuestión geopolítica, pues ahí se entrelazan cultura y poder. En este sentido, existe un contexto sociohistórico propio que debe ser considerado. Los estudios de recepción latinoamericanos se posicionan en contraposición a las principales corrientes que investigan la comunicación, las cuales apartan los contextos de producción y circulación de los sentidos en el cotidiano de enfrentamientos entre las clases sociales y la cultura popular. La perspectiva teórica hegemónica en la comunicación aun estudia el sujeto como objeto a ser alcanzado, protegido, alertado o alienado. Al retomar esa discusión, procuramos: comprender las relaciones de las fuerzas presentes en el proceso de producción del conocimiento científico; destacar un abordaje teórico y metodológico del concepto de sujeto social y de comunicación; discutir cómo el contexto de las últimas dos décadas ha confrontado y desafiado a los investigadores de los estudios de recepción en su trayectoria de diferenciarse de abordajes teóricos que retornan con su concepción linear y de flujo de comunicación travestidos en "nuevas" palabras clave para designar el sujeto de la comunicación.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The discussion about reception studies in Latin America is a geopolitical issue, as culture and power intertwine in it. In this sense, there is a socio-historical context that must be considered. Latin-American reception studies are opposed to the main currents researching communication, which separate the contexts ofproducts and circulation from the senses in the everyday clashes between social classes and popular culture. The hegemonic theoretical perspective in communication studies the subject as an object to be reached, protected, alerted or alienated. By resuming this discussion, we seek to: understand the relationships between the forces present in the process of scientific knowledge production; highlight a theoretical and methodological approach to the concept of social subject and of communication; discuss how the context of the last two decades has confronted and challenged the researchers of reception studies in their path to differentiate themselves from theoretical approaches returning with their linear design and of communication flow masquerading as "new" keywords to designate the subject of communication.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Estudos de recepção]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[comunicação]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[sujeito]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[América Latina]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Estudios de recepción]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[comunicación]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[sujeto]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Latinoamérica]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Reception studies]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[communication]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[individual]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Latin America]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Beltrán]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Estado y perspectivas de la investigación en Comunicación Social en América Latina.]]></article-title>
<collab>Pontificia Universidad Javeriana, Faculdade de Comunicação Social (Org.)</collab>
<source><![CDATA[Memorias de la Semana Internacional de la Comunicación]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-loc><![CDATA[Bogotá ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bordenave]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Além dos meios e mensagens]]></source>
<year>1983</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Buarque de Holanda]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Raízes do Brasil]]></source>
<year>2014</year>
<edition>26a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A sociologia funcionalista nos estudos organizacionais: foco em Durkheim.]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cabral]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cadernos Ebape, FGV]]></source>
<year>2004</year>
<volume>II</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>1-15</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castells]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Communication Power]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Nova York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Oxford]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cogo]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brignol]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Redes Sociais e os Estudos de Recepção na Internet]]></article-title>
<collab>Associação Nacional de Pós-graduação em Comunicação</collab>
<source><![CDATA[Anais do XIX Encontro Anual da Compós]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Quando a recepção já não alcança: os sentidos entre a produção e a recepção.]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Escosteguy]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[E-Compós]]></source>
<year>2009</year>
<volume>12</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-15</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Escosteguy]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cartografias dos estudos culturais. Uma versão latino-americana.]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Autêntica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Escosteguy]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jacks]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Comunicação e recepção]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Hacker]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As bordas da circulação]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fausto Neto]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Alceu: revista de Comunicação, Cultura e Política]]></source>
<year>2010</year>
<volume>10</volume>
<numero>20</numero>
<issue>20</issue>
<page-range>55-69</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Festa]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Comunicação popular e alternativa no Brasil]]></source>
<year>1986</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paulinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O Conceito de Classe Social em Estudos de Recepção Brasileiros.]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Figaro]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Grohmann]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Animus: Revista Interamericana de comunicação midiática]]></source>
<year>2014</year>
<volume>13</volume>
<numero>25</numero>
<issue>25</issue>
<page-range>57-70</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freire]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Extensão ou comunicação?]]></source>
<year>1983</year>
<edition>7a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freyre]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Casa grande e senzala.]]></source>
<year>2005</year>
<edition>50a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Global]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fuchs]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Social Media: A critical introduction.]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londres ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Routledge]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Furtado]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Raízes do subdesenvolvimento]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Garcia Canclini]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Consumidores e cidadãos. Conflitos multiculturais e globalização]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Universidade Federal do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gay]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. du]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hall]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Janes]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mackay]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Negus]]></surname>
<given-names><![CDATA[K.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Doing Cutural Studies. The story of the Sony walkman]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londres ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Open University/Sage]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gramsci]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Obras escolhidas.]]></source>
<year>1978</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Martins Fontes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hall]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Da diáspora. Identidades e mediações culturais.]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte/Brasília ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Minas Gerais/Unesco Brasil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hoggart]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As utilizações da cultura: aspectos da vida cultural da classe trabalhadora]]></source>
<year>1973</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Presença]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ianni]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sociedade Global]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jenkins]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cultura da convergência]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Aleph]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jenkins]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Green]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ford]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cultura da conexão: criando valor e significado por meio da mídia propagável]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Aleph]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kaplún]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El comunicador popular.]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[Quito ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro Internacional de Estudios Superiores de Comunicación para América Latina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lopes]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. I. V. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Uma agenda metodológica presente para a pesquisa de recepção na América Latina.]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Jacks]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análisis de recepción en América Latina: un recuento histórico con perspectivas al futuro]]></source>
<year>2011</year>
<page-range>409-28</page-range><publisher-loc><![CDATA[Quito ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro Internacional de Estudios Superiores de Comunicación para América Latina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Mediação e recepção: algumas conexões teóricas e metodológicas nos estudos latino-americanos de comunicação]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lopes]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. I. V. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Revista MATRIZes]]></source>
<year>2014</year>
<volume>8</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>21-44</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Maingueneau]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análise de textos de comunicação]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Paradigmas da escola latino-americana de comunicação.]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Marques de Melo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Revista Latina de Comunicación Social]]></source>
<year>1999</year>
<numero>19</numero>
<issue>19</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martin-Barbero]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dos meios às mediações. Comunicação, cultura e hegemonia.]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Universidade Federal do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[McQuail]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Teorias da comunicação de massa]]></source>
<year>2013</year>
<edition>6a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Penso]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morley]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Media, Modernity and Technology: The geography of the new.]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londres ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Routledge]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Motta]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Brasil: alternativa popular: comunicação e movimentos sociais.]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Grimberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A comunicação alternativa na América Latina]]></source>
<year>1987</year>
<page-range>37-71</page-range><publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ortiz]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Moderna tradição brasileira: cultura brasileira e indústria cultural]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pasquali]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Comprender la comunicación]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Peruzzo]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. M. K.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Comunicação nos movimentos populares: a participação na construção da cidadania]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinto]]></surname>
<given-names><![CDATA[Á. V.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A sociologia dos países subdesenvolvidos]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contraponto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prado Jr.]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A revolução brasileira.]]></source>
<year>1987</year>
<edition>7a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ribeiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O processo civilizatório: etapas da evolução sócio-cultural.]]></source>
<year>1987</year>
<edition>10a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ribeiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As Américas e a civilização: processo de formação e causas do desenvolvimento cultural desigual dos povos americanos.]]></source>
<year>1970</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. de S.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Meneses]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Epistemologias do Sul]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cortez]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Scolari]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Hipermediaciones: elementos para una teoría de la comunicación digital interactiva]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Shirky]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A cultura da participação: criatividade e generosidade no mundo conectado.]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Zahar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silverstone]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Por que estudar a mídia?]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Loyola]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sodré]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A ciência do comum: notas para o método comunicacional]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sousa]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. W. de.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sujeito, o lado oculto do receptor]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Thompson]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. P.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A formação da classe operária inglesa. A árvore da liberdade.]]></source>
<year>1987</year>
<edition>3a</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paz e Terra]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Toaldo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jacks]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Consumo midiático: uma especificidade do consumo cultural, na antessala para os estudos de recepção.]]></article-title>
<collab>Associação de Programas de Pós-graduação em Comunicação</collab>
<source><![CDATA[Anais do XXII Encontro da Compós]]></source>
<year>2013</year>
<page-range>1-17</page-range><publisher-loc><![CDATA[Salvador ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal da Bahia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Trindade]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Perez]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Dimensões do consumo midiatizado]]></article-title>
<collab>Confederação Ibero-Americana das Associações Científicas e Acadêmicas de Comunicação</collab>
<source><![CDATA[Anais do II Confibercom]]></source>
<year>2014</year>
<page-range>1-10</page-range><publisher-loc><![CDATA[Braga ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade do Minho]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Williams]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cultura e materialismo.]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Estadual Paulista]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
