<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0122-8803</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Historia Caribe]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Hist. Caribe]]></abbrev-journal-title>
<issn>0122-8803</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad del Atlántico]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0122-88032018000100171</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.15648/hc.32.2018.7</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La Revolución Cubana a través de la caricatura política en los periódicos El País y El Tiempo de Colombia 1958-1959]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The Cuban Revolution through political cartoons of El Pais and El Tiempo newspapers in Colombia 1958-1959]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A Revolução Cubana através da caricatura política nos jornais El País e El Tempo de Colômbia 1958-1959]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[La Révolution Cubaine à travers la caricature politique dans les journaux El País et El Tiempo de Colombie 1958-1959]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bolaños]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andrés Felipe González]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad del Valle  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Colombia</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2018</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2018</year>
</pub-date>
<volume>13</volume>
<numero>32</numero>
<fpage>171</fpage>
<lpage>205</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0122-88032018000100171&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0122-88032018000100171&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0122-88032018000100171&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Este artículo analiza cómo la Revolución Cubana fue representada en la caricatura política de los periódicos El País y El Tiempo de Colombia, entre 1958 y 1959, identificando los temas, metáforas, símbolos y figuras más recurrentes utilizadas por los caricaturistas para influenciar en la opinión pública y legitimar los discursos políticos promovidos por estos diarios. Además de percibir los cambios sufridos por las caricaturas con el paso del tiempo, que llevaron a una deconstrucción simbólica de la imagen de Fidel Castro y la Revolución.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract This article analyses how the Cuban Revolution was represented in the political cartoons of El Pais and El Tiempo newspapers from Colombia, between 1958 and 1959, identifying the most recurring themes, metaphors, symbols and figures used by the caricaturists with the purpose of influencing on the public opinion and legitimizing the political discourses promoted by these newspapers. In addition to perceiving the changes reflected by the cartoons with the time, which led to a symbolic deconstruction of Fidel Castro and the Revolution images.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Este artigo analisa como a Revolução Cubana foi representada na caricatura política dos jornais El País e El Tempo de Colômbia, entre 1958 e 1959, identificando os temas, metáforas, símbolos e figuras mais recorrentes utilizadas pelos caricaturistas para influenciar na opinião pública e legitimar os discursos políticos promovidos por estes diários. Além de perceber as mudanças sofridas pelas caricaturas com o passo do tempo, que levaram a uma desconstrucción simbólica da imagem de Fidel Castro e a Revolução.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé Cet article fait l'analyse de comment la Révolution Cubaine a été représentée dans la caricature politique des journaux El País et El Tiempo de Colombie, dans les années 1958 et 1959, identifiant les sujets, les métaphores, les symboles et les figures plus récurrentes utilisées par les caricaturistes, pour influencer l'opinion publique et légitimer les discours politiques promus par ces journaux. En plus de percevoir les changements subis par les caricaturistes à travers le temps, ce qui a provoqué une déconstruction symbolique de l'image de Fidel Castro et de celle de la Révolution.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Revolución Cubana]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[opinión pública]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[caricatura política]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[periódicos colombianos]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Cuban Revolution]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[public opinion]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[political cartoon]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[colombian newspapers]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Revolução Cubana]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[opinião pública]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[caricatura política]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[jornais colombianos]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[Révolution Cubaine]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[opinion publique]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[caricature politique]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[journaux colombiens]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[El Tiempo]]></source>
<year>1958</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[El País]]></source>
<year>1958</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Acevedo Carmona]]></surname>
<given-names><![CDATA[Darío]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA["Política y caudillos colombianos en la caricatura editorial, 1920-1950".]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Historia y Sociedad]]></source>
<year>2009</year>
<numero>17</numero>
<issue>17</issue>
<page-range>237-82</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bethell]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leslie]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia de América Latina. México y el Caribe desde 1930]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Crítica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Buch Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luis]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Suárez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Reinaldo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Gobierno Revolucionario Cubano]]></article-title>
<source><![CDATA[Primeros pasos]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial de Ciencias Sociales]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Burker]]></surname>
<given-names><![CDATA[Peter]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Visto y no visto]]></article-title>
<source><![CDATA[El uso de la imagen como documento histórico]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Crítica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cacua Prada]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia del periodismo colombiano]]></source>
<year>1968</year>
<publisher-loc><![CDATA[Bogotá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Sua]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Calvo González]]></surname>
<given-names><![CDATA[Patricia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA["El proceso revolucionario cubano desde la óptica de la dimensión pública: el papel de los medios de comunicación".]]></source>
<year></year>
<conf-name><![CDATA[ XVIEncuentro de Latinoamericanistas Españoles]]></conf-name>
<conf-date>2010</conf-date>
<conf-loc>España </conf-loc>
<page-range>1557-76</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castro Ruz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fidel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La victoria estratégica. Por todos los caminos de la Sierra]]></article-title>
<source><![CDATA[La contraofensiva estratégica. De la Sierra Maestra a Santiago de Cuba]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Akal, S.A]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chartier]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A historia cultural: entre prática e representações.]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel, Bertrand Brasil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chartier]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roger]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[El mundo como representación]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudios sobre historia cultural]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[González]]></surname>
<given-names><![CDATA[Collazos]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Paola]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA["Diseño editorial como expresión y afirmación de la ideología política, social y cultural. Casos de estudio: La Nación de Argentina y El Tiempo de Colombia"]]></source>
<year>2011</year>
<numero>53</numero>
<issue>53</issue>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Palermo, Facultad de Diseño y Comunicación]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Raquel]]></surname>
<given-names><![CDATA[Egea Casas]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Revolución Cubana: la represión castrista vista a través de la persecución y encierro de Reinal Arenas en la prisión del Morro]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Semestral de Iniciación a la Investigación en Filología]]></source>
<year>2011</year>
<volume>5</volume>
<numero>68</numero>
<issue>68</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Gobierno Municipal de Santiago de Cali</collab>
<source><![CDATA[Decreto No. 0313, "por el cual se exalta una personalidad y se lamenta su sensible fallecimiento"]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cali ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guerra]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sergio]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Maldonado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alejo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia de la Revolución Cubana]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Navarra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edición de Txalaparta]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Habermas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jürgen]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Historia crítica de la opinión pública]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gili]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fonseca]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hernández]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[e-mail al Comandante]]></article-title>
<source><![CDATA[Caricaturas de PONG]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Brasil ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Belém do Pará]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hernández Mora]]></surname>
<given-names><![CDATA[Salud]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA["El Tiempo , principal diario de Colombia, cumple sus primeros 100 años"]]></article-title>
<source><![CDATA[El Mundo]]></source>
<year>2011</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Leal Cruz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Miguel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA["Cuba en la prensa canaria 1934-1962, antecedentes y revolución"]]></source>
<year>2007</year>
<numero>263</numero>
<issue>263</issue>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de La Laguna]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Monereo Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manolo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cuba, revolución social y salud pública 19591984]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez Maza]]></surname>
<given-names><![CDATA[Emilio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA["Castro, La Revolución Cubana y la autodeterminación de los pueblos".]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Estudios Políticos]]></source>
<year>1962</year>
<numero>124</numero>
<issue>124</issue>
<page-range>175-90</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ruiz Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[José]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cuba, revolución social y salud pública 1959-1984]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Ciencias Médicas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sánchez Rebolledo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Adolfo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Fidel Castro: la Revolución Cubana 19531962, compilación de documentos y discursos de 1953 a 1962]]></source>
<year>1972</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones ERA S.A]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva León]]></surname>
<given-names><![CDATA[Arnaldo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Breve Historia de la Revolución Cubana]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[La Habana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial de Ciencias Sociales]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vallejo Mejía]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maryluz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A plomo herido, una crónica del periodismo en Colombia 1880-1980]]></source>
<year>2006</year>
<publisher-loc><![CDATA[Bogotá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Planeta]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
