<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0123-3068</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Boletín Científico. Centro de Museos. Museo de Historia Natural]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Bol. Cient. Mus. Hist. Nat. Univ. Caldas]]></abbrev-journal-title>
<issn>0123-3068</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Caldas. Vicerrectoría de Investigaciones y Postgrados]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0123-30682011000100003</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[EVALUACIÓN MICROBIOLÓGICA Y MOLECULAR DE MONILIOPHTHORA PERNICIOSA (AGARICALES: MARAS MIACEAE)]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[MICROBIOLOGICAL AND MOLECULAR EVALUATION OF MONILIOPHTHORA PERNICIOSA (AGARICALES: MARASMIACEAE)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Orozco]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Alberto]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Osorio S]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carolina]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Botero]]></surname>
<given-names><![CDATA[María José]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rivera Páez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fredy A]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[López Gartner]]></surname>
<given-names><![CDATA[Germán Ariel]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad de Caldas Facultad de Ciencias Exactas y Naturales Departamento de Ciencias Biológicas]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Manizales Caldas]]></addr-line>
<country>Colombia</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2011</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2011</year>
</pub-date>
<volume>15</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>41</fpage>
<lpage>47</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0123-30682011000100003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0123-30682011000100003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0123-30682011000100003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Moniliophthora perniciosa presenta discrepancias en su taxonomía y es el agente causal de la escoba de bruja del cacao, que en Colombia es la segunda enfermedad después de la moniliasis (Moniliophthora roreri). En este estudio se analizaron 12 muestras del patógeno, obtenidas de diferentes materiales de cacao de la Granja Casa Luker S.A. (Palestina, Caldas, Colombia). El ADN fue obtenido de cultivos monospóricos y de fructificaciones del hongo. Cada muestra se evaluó a partir de cultivos microbiológicos utilizando marcadores moleculares tipo ITS (genes ITS1, ITS2 y 5.8S). La caracterización molecular del ADN obtenido de la extracción directa de fructificaciones del hongo, evita la selección artificial en los medios de cultivo y garantiza un diagnóstico más real de la diversidad del patógeno en las plantaciones. La caracterización molecular permitió diferenciar entre M. perniciosa y M. roreri.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Moniliophthora perniciosa presents discrepancies in its taxonomy and is the causal agent of cocoa witches&#39; broom, which in Colombia is the second disease after moniliasis (Moniliophthora roreri). In this study 12 samples of the pathogen obtained from different cocoa materials from the Casa Luker S.A. Farm (Palestina, Caldas, Colombia) were analyzed. The DNA was obtained from monosporic cultures and from the fungus fructification. Each sample was evaluated from microbiological cultures using molecular markers ITS (ITS1, ITS2 and 5.8S genes). The Molecular ADN characterization obtained from direct extraction from the fungus fructification avoids artificial selection in the culture means and ensures a more realistic diagnosis of the pathogen diversity in the plantations. The molecular characterization allowed differentiation between M. pernicious and M. roreri.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[ITS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ADN ribosomal]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[escoba de bruja]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[moniliasis del cacao]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ITS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ribosomal DNA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[cocoa witches' broom disease]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[moniliasis of the cocoa]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <center><font face="verdana" size="3"><b>EVALUACI&Oacute;N MICROBIOL&Oacute;GICA Y MOLECULAR DE <i>MONILIOPHTHORA PERNICIOSA</i> (AGARICALES: MARAS MIACEAE)<a href="#n0">*</a>    <br>    <br> MICROBIOLOGICAL AND MOLECULAR EVALUATION OF <i>MONILIOPHTHORA PERNICIOSA</i> (AGARICALES: MARASMIACEAE)</b></font></center> <font face="verdana" size="2">     <p>     <center><i>Carlos Alberto Orozco</i><a href="#n1"><sup>1</sup></a>, <i>Carolina Osorio S.</i><a href="#n1"><sup>1</sup></a>, <i>Mar&iacute;a Jos&eacute; Botero</i><a href="#n1"><sup>1</sup></a>, <i>Fredy A. Rivera P&aacute;ez</i><a href="#n1"><sup>1</sup></a> <i>y Germ&aacute;n Ariel L&oacute;pez Gartner</i><a href="#n1"><sup>1</sup></a></center> </p>     <p> <a name="n0">*</a> FR: 3-IX-2010. FA: 28-V-2010.    <br> <a name="n1"><sup>1</sup></a> Grupo de Investigaci&oacute;n Gen&eacute;tica, Biodiversidad y Fitomejoramiento &ndash;GEBIOME&ndash;, Departamento de Ciencias Biol&oacute;gicas, Facultad de Ciencias Exactas y Naturales, Universidad de Caldas, Manizales, Caldas, Colombia. E-mail: <a href="mailto:german.lopez@ucaldas.edu.co">german.lopez@ucaldas.edu.co</a>; <a href="mailto:fredy.rivera@ucaldas.edu.co">fredy.rivera@ucaldas.edu.co</a> </p>     <p>     <center>*****</center> </p> <b>Resumen</b>     <p> <i>Moniliophthora perniciosa</i> presenta discrepancias en su taxonom&iacute;a y es el agente causal de la escoba de bruja del cacao, que en Colombia es la segunda enfermedad despu&eacute;s de la moniliasis (<i>Moniliophthora roreri</i>). En este estudio se analizaron 12 muestras del pat&oacute;geno, obtenidas de diferentes materiales de cacao de la Granja Casa Luker S.A. (Palestina, Caldas, Colombia). El ADN fue obtenido de cultivos monosp&oacute;ricos y de fructificaciones del hongo. Cada muestra se evalu&oacute; a partir de cultivos microbiol&oacute;gicos utilizando marcadores moleculares tipo ITS (genes  ITS1, ITS2 y 5.8S). La caracterizaci&oacute;n molecular del ADN obtenido de la extracci&oacute;n directa de fructificaciones del hongo, evita la selecci&oacute;n artificial en los medios de cultivo y garantiza un diagn&oacute;stico m&aacute;s real de la diversidad del pat&oacute;geno en las plantaciones. La caracterizaci&oacute;n molecular permiti&oacute; diferenciar entre <i>M. perniciosa</i> y <i>M. roreri</i>. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p> <b>Palabras clave</b>: ITS, ADN ribosomal, escoba de bruja, moniliasis del cacao. </p> <b>Abstract</b>     <p> <i>Moniliophthora perniciosa</i> presents discrepancies in its taxonomy and is the causal agent of cocoa witches&#39; broom, which in Colombia is the second disease after moniliasis (<i>Moniliophthora roreri</i>). In this study 12 samples of the pathogen obtained from different cocoa materials from the Casa Luker S.A. Farm (Palestina, Caldas, Colombia) were analyzed. The DNA was obtained from monosporic cultures and from the fungus fructification. Each sample was evaluated from microbiological cultures using molecular markers ITS (ITS1, ITS2 and 5.8S genes). The Molecular ADN characterization obtained from direct extraction from the fungus fructification avoids artificial selection in the culture means and ensures a more realistic diagnosis of the pathogen diversity in the plantations. The molecular characterization allowed differentiation between M. pernicious and <i>M. roreri</i>. </p>     <p> <b>Key words</b>: ITS, ribosomal DNA, cocoa witches&#39; broom disease, moniliasis of the cocoa. </p>     <p>     <center>*****</center> </p> </font> <font face="verdana" size="3"><b>INTRODUCCI&Oacute;N</b></font> <font face="verdana" size="2">     <p> El cacao presenta dos pat&oacute;genos de alta incidencia, los hongos <i>M. perniciosa</i> y <i>M. roreri</i>, agentes causales de la enfermedad de la escoba de bruja y la moniliasis del cacao, respectivamente. Estos dos pat&oacute;genos son los causantes de las mayores p&eacute;rdidas en producci&oacute;n a nivel mundial. El estado fitosanitario del cultivo asociado a problemas de tecnolog&iacute;a, capacitaci&oacute;n t&eacute;cnica del recurso humano y la p&eacute;rdida de la variabilidad gen&eacute;tica de las plantaciones, han producido un decreciente inter&eacute;s por parte de los agricultores en producir cacao en Colombia (MINISTERIO DE AGRICULTURA, 2004). </p>     <p> El agente causal de la escoba de bruja del cacao fue clasificado inicialmente por STAHEL en 1915 como Marasmius perniciosa, m&aacute;s tarde fue transferido al g&eacute;nero <i>Crinipellis</i> por SINGER (1942), y luego fue denominado <i>Moniliophthora perniciosa</i> por AIME & PHILLIPS-MORA (2005). Este pat&oacute;geno se ha visto infectando brotes, inflorescencias y frutos de <i>Theobroma cacao</i> y es end&eacute;mico para muchas otras especies del g&eacute;nero <i>Theobroma, Herrania</i> y de las familias <i>Solanaceae, Bignoniaceae</i> y <i>Malpighiaceae</i> (RESENDE <i>et al</i>., 2000). Entre sus caracter&iacute;sticas microbiol&oacute;gicas se destacan un micelio morfol&oacute;gicamente variable y generalmente dependiente del biotipo, que le brinda el hospedero o incluso el medio de cultivo. Sus esporas son blancas, laminillas no separables, micelio tabicado y poseen esporas externas de origen sexual (basidiosporas) que se forman sobre &oacute;rganos especiales llamados basidios; las basidiosporas son liberadas mediante un mecanismo de explosi&oacute;n, estas tienen vida corta, son fotosensibles y si no llegan a caer en un lugar apropiado para su desarrollo mueren en menos de una hora (GARC&Eacute;S, 2001). </p>     <p> La caracterizaci&oacute;n molecular de <i>M. perniciosa</i> y <i>M. roreri</i>, tradicionalmente ha partido de la extracci&oacute;n de ADN obtenido de cultivos monosp&oacute;ricos, lo cual garantiza un ADN de muy buena calidad, pureza y exclusivo del organismo estudiado (VILLEGAS, 2005), sumado a que tal como lo afirman RODR&Iacute;GUEZ & SAAVEDRA (2005), un factor limitante para investigar este pat&oacute;geno es la escasez en campo de in&oacute;culo infectivo, debido a la estacionalidad y la fuerte influencia de la condiciones clim&aacute;ticas en la producci&oacute;n de los basidiocarpos. Pero la obtenci&oacute;n de un ADN puro y de buena calidad proveniente de cultivos, tambi&eacute;n puede presentar una limitante en los estudios de patogenicidad y variabilidad gen&eacute;tica, conferida por la selecci&oacute;n artificial de esporas en los medios de cultivo, as&iacute; se pueden caracterizar molecularmente esporas o biotipos que se presentan minoritariamente en el cultivo y que de ninguna manera presentan impacto en la producci&oacute;n. </p>     <p> Los estudios del ADN ribosomal en numerosos basidiomicetos, han encontrado que los espaciadores transcritos internos (ITS), muestran una variaci&oacute;n que se convierte en un marcador taxon&oacute;mico muy &uacute;til para distinguir entre especies (VILGALYS & GONZ&Aacute;LEZ, 1990; WHITE <i>et al</i>., 1990; MILLER <i>et al</i>., 1999; CHEN <i>et al</i>., 2000). En este estudio se utilizaron herramientas microbiol&oacute;gicas y moleculares, encaminadas a fortalecer el conocimiento taxon&oacute;mico de este pat&oacute;geno, y adem&aacute;s se propone una metodolog&iacute;a r&aacute;pida y confiable para su diagn&oacute;stico. </p> </font> <font face="verdana" size="3"><b>MATERIALES Y M&Eacute;TODOS</b></font> <font face="verdana" size="2">     <p> <b>Recolecci&oacute;n, aislamiento y determinaci&oacute;n de aislados</b>    ]]></body>
<body><![CDATA[<br>    <br> La recolecci&oacute;n del material se realiz&oacute; en la Granja Casa Luker S.A. (Palestina, Caldas, Colombia), ubicada a 1010 msnm, temperatura promedio de 22,5ºC y una precipitaci&oacute;n promedio anual de 2128 mm. Se colectaron doce muestras de basidiocarpos de tallos para <i>M. perniciosa</i> y dos muestras de fruto para <i>M. roreri</i>, provenientes de diferentes materiales de cacao (<a href="#t1">Tabla 1</a>). Estas muestras se rotularon y almacenaron en papel aluminio y luego en bolsas de papel, para despu&eacute;s llevarlas a neveras de icopor con pilas refrigerantes. Las muestras permanecieron un m&aacute;ximo de 7 horas antes de su posterior tratamiento en el laboratorio. </p>     <center><a name="t1"><img src="img/revistas/bccm/v15n1/v15n1a02t1.JPG"></a></center>     <p> Las escobas secas con presencia de basidiocarpos en diferentes estados de desarrollo, se llevaron al laboratorio. Las escobas que presentaron basidios en estadios tempranos de crecimiento, se almacenaron en c&aacute;mara h&uacute;meda, y las que presentaron basidiocarpos en estadio &oacute;ptimo de desarrollo, se almacenaron en bolsas y se guardaron a 4ºC. </p>     <p> El basidiocarpo seleccionado se adhiri&oacute; del p&iacute;leo a la tapa de una caja de petri, con ayuda de vaselina y posteriormente se descargaron las esporas en la base de la caja, la cual conten&iacute;a Agar Agua al 3%. Con un bistur&iacute; se cort&oacute; la parte del medio de cultivo donde las esporas se localizaban y se mont&oacute; sobre un portaobjetos, ubicando a 4X las esporas y traspasando a 10X una sola espora a cada uno de los medios de cultivo (PDA, Agar Malta y Agar Sabouraud). Se evalu&oacute; el crecimiento miceliar en los medios de cultivo, las cajas de petri se incubaron a 26ºC, por un periodo de ocho d&iacute;as. Para <i>M. roreri</i> se realiz&oacute; la descarga de las esporas directamente desde los frutos infectados y se efectu&oacute; el mismo procedimiento hasta la obtenci&oacute;n de cultivo monosp&oacute;rico (VILLEGAS, 2005). </p>     <p> <b>Extracci&oacute;n del ADN</b>    <br>    <br> Para la extracci&oacute;n del ADN de cultivos monosp&oacute;ricos, se tom&oacute; una porci&oacute;n de micelio del hongo y se macer&oacute; con 200 micro-l de buffer de lisis (EDTA 0,5 M, NaCl 5 M, SDS 10 mM), se llev&oacute; al ba&ntilde;o mar&iacute;a por 5 minutos a 96ºC. La extracci&oacute;n se realiz&oacute; por el m&eacute;todo fenol cloroformo alcohol isoam&iacute;lico y precipitaci&oacute;n con etanol y acetato de sodio, el precipitado se resuspendi&oacute; en 30 micro-l de Tris-EDTA pH: 8,0 (Tris HCl 10 mM, EDTA 0,1 M) y se almacen&oacute; a 4ºC (modificado de GOODWIN & LEE, 1993.) La extracci&oacute;n directa del ADN de fructificaciones, correspondi&oacute; al  corte de basidiocarpos y lavado con hipoclorito al 3% durante 1 minuto y agua destilada por 5 minutos, se maceraron los basidiocarpos correspondientes a cada material de cacao con 200 micro-l de buffer de lisis (EDTA 0,5 M, NaCl 5 M, SDS 10 mM) e incubaci&oacute;n a 56ºC por una hora, extracci&oacute;n por el m&eacute;todo fenol-cloroformoalcohol isoam&iacute;lico (adicionando 0,3 g de glass beads al inicio de la extracci&oacute;n), precipitaci&oacute;n con etanol y acetato de sodio. El precipitado se resuspendi&oacute; en 30 micro-l de Tris-EDTA pH: 8,0 y se conserv&oacute; a 4ºC (modificado de NIH, 2005). La calidad y cantidad se determin&oacute; por comparaciones con concentraciones conocidas en geles de agarosa al 1%. </p>     <p> <b>Amplificaci&oacute;n por PCR</b>    <br>    ]]></body>
<body><![CDATA[<br> La amplificaci&oacute;n de secuencias repetidas del rRNA que contienen las regiones espaciadoras ITS1, ITS2 y el gen 5.8S, que se han convertido en marcadores moleculares para numerosas especies de basidiomicetos, se llev&oacute; a cabo con los iniciadores ITS-1 (5&#39;TCC GTA GGT GAA CCT GCG G3&#39;), ITS-4 (5&#39;TCC TCC GCT TAT TGA TAT GC3&#39;) propuestos por (WHITE <i>et al</i>., 1990; SARTORATO, <i>et al</i>., 2006). La mezcla de reacci&oacute;n se llev&oacute; a cabo en 20 micro-l que conten&iacute;an de 100 a 200 ng de ADN, 800 microM de la mezcla dNTP&#39;s, 1,5 unidades de Taq polimerasa (invitrogen), 1,5 mM de MgCl2, 0,4 microM de cada iniciador y 2 micro-l del buffer 10X. La amplificaci&oacute;n se realiz&oacute; en un termociclador (Bio-Rad PTC-200) con el siguiente perfil t&eacute;rmico: desnaturalizaci&oacute;n inicial de 94ºC x 2,5 min, seguido de 35 ciclos de: Anillamiento: 60ºC x 40 s, Extensi&oacute;n: 72ºC x 30 s, Denaturaci&oacute;n: 94ºC x 30 s, y una elongaci&oacute;n final de 72ºC por 5 minutos. Los productos de amplificaci&oacute;n se separaron en geles denaturantes de acrilamida al 4%, en c&aacute;mara de secuenciamiento C.B.S. Scientific corp., revelados con nitrato de plata (SANGUINETTI <i>et al</i>., 1994) y analizados fotogr&aacute;ficamente por medio del programa Corel Photo-Paint versi&oacute;n 11.633. </p> </font> <font face="verdana" size="3"><b>RESULTADOS</b></font> <font face="verdana" size="2">     <p> Dos muestras de <i>M. perniciosa</i> y dos de <i>M. roreri</i> (hospederos EET8 y Escabino), se evaluaron microbiol&oacute;gicamente en los diferentes medios de cultivo. Los medios que permitieron el mayor crecimiento del hongo fueron PDA (Papa - Dextrosa Agar) y Malta, por lo tanto se decidi&oacute; producir el in&oacute;culo de los pat&oacute;genos en estos dos medios de cultivo y realizar la extracci&oacute;n de ADN. </p>     <p> La amplificaci&oacute;n de secuencias repetidas del rRNA con los iniciadores ITS1 - ITS4, presentaron un producto de 750 pb de <i>M. perniciosa</i> y de 710 pb para <i>M. roreri</i>, para todos los aislados monosp&oacute;ricos y basidiocarpos de los dos pat&oacute;genos (<a href="#f1">Figura 1</a>), confirmando el diagn&oacute;stico r&aacute;pido y preciso de los dos pat&oacute;genos. Adem&aacute;s, tenemos que los resultados de nuestro estudio, confirman que el ADN obtenido del m&eacute;todo de extracci&oacute;n directa es de buena calidad, lo cual se evidenci&oacute; por su f&aacute;cil amplificaci&oacute;n a trav&eacute;s del PCR, utilizando diferentes concentraciones de ADN y por la realizaci&oacute;n de amplificaciones comparativas con el ADN del cultivo monosp&oacute;rico. Ambos m&eacute;todos de obtenci&oacute;n de ADN presentaron buena sensibilidad, reproducibilidad y estabilidad en cuanto a su capacidad de amplificaci&oacute;n por PCR con los marcadores ITS seleccionados. </p>     <center><a name="f1"><img src="img/revistas/bccm/v15n1/v15n1a02f1.JPG"></a></center>    <br> </font> <font face="verdana" size="3"><b>DISCUSI&Oacute;N</b></font> <font face="verdana" size="2">     <p> La amplificaci&oacute;n de secuencias repetidas del rRNA, espec&iacute;ficamente de la regi&oacute;n ITS, permiti&oacute; corroborar r&aacute;pida y eficientemente a <i>M. perniciosa</i> y diferenciarlo de <i>M. roreri</i>. En este trabajo no se encontr&oacute; polimorfismo intraespec&iacute;fico y, por lo tanto, no se pueden discriminar biotipos usando este marcador molecular, lo cual concuerda a lo reportado por VILGALYS & GONZ&Aacute;LEZ (1990), WHITE <i>et al</i>. (1990), MILLER <i>et al</i>. (1999), CHEN <i>et al</i>. (2000) y ARRUDA <i>et al</i>. (2003), donde encontraron que los ITS en numerosos basidiomicetos es considerado un marcador taxon&oacute;mico para diferenciar especies. </p>     <p> Los productos del PCR obtenidos de la amplificaci&oacute;n con los iniciadores ITS1 - ITS4, para <i>M. perniciosa</i> presentaron un producto &uacute;nico de peso molecular aproximado correspondiente a 750 pb, lo que concuerda con lo encontrado por ARRUDA <i>et al</i>., (2003), en 120 aislados monosp&oacute;ricos de <i>M. perniciosa</i> provenientes de diferentes localidades y hospederos de cacao, y los trabajos de LANA (2004) realizados en tres regiones geogr&aacute;ficas de Brasilia, que muestran que la variabilidad gen&eacute;tica en esta regi&oacute;n parece ser reducida para esta especie. As&iacute; tenemos que los iniciadores ITS1 e ITS4, para <i>M. roreri</i>, presentaron productos &uacute;nicos de 710 pb, lo cual concuerda con lo reportado por PHILLIPS-MORA <i>et al</i>. (2007), quienes encontraron una banda diagn&oacute;stica aproximada de 741 pb para 94 aislados de <i>M. roreri</i> provenientes de Brasilia, utilizando los iniciadores ITS4 e ITS5. </p>     <p> Los estudios de <i>M. perniciosa</i> y <i>M. roreri</i>, presentan resultados interesantes y algunas veces contradictorios, as&iacute; PHILLIPS-MORA <i>et al</i>. (2007) afirman que <i>M. perniciosa</i> y <i>M. roreri</i>, est&aacute;n &iacute;ntimamente relacionados y probablemente comparten un ancestro com&uacute;n, evidenciando su relaci&oacute;n, incluso proponen la hip&oacute;tesis que <i>M. roreri</i> sea la fase asexual de <i>M. perniciosa</i>. Esta hip&oacute;tesis es discordante con los resultados encontrados en este estudio, ya que si estos dos hongos fueran una misma especie, el diagn&oacute;stico molecular deber&iacute;a arrojar un perfil molecular similar para ambos aislamientos patog&eacute;nicos. </p>     <p> La caracterizaci&oacute;n molecular de hongos fitopat&oacute;genos por lo general utiliza cultivos monosp&oacute;ricos realizados a partir de aislamientos en campo, disminuyendo las dificultades que representa la obtenci&oacute;n de material de partida en cantidad suficiente bajo condiciones clim&aacute;ticas o estacionales desfavorables a la producci&oacute;n de basidiocarpos. Sin embargo, la desventaja evidente de la utilizaci&oacute;n de cultivos de hongos en el laboratorio es la selecci&oacute;n artificial de esporas que ocurre en los medios artificiales de cultivo, privilegiando la proliferaci&oacute;n de ciertos genotipos que no necesariamente representan adecuadamente la diversidad gen&eacute;tica en campo. </p>     <p> En el presente estudio, los medios de cultivo PDA y Malta presentaron los mejores resultados para el crecimiento del pat&oacute;geno, lo que concuerda con RODR&Iacute;GUEZ & SAAVEDRA (2005), quienes encontraron un buen crecimiento en PDA, as&iacute; como un crecimiento del micelio m&aacute;s denso que los otros medios de cultivo. La extracci&oacute;n de ADN directamente de basidiocarpos del hongo puede ser un limitante para los an&aacute;lisis moleculares, dependiendo de la herramienta usada, as&iacute; tenemos que marcadores moleculares aleatorios como polimorfismos de fragmentos amplificados al azar (RAPD), pueden presentar problemas a la hora de utilizar ADN obtenido bajo estas condiciones. Sin embargo, en este trabajo se demuestra que los marcadores de tipo espec&iacute;fico ITS (especie espec&iacute;fico) presentan ventajas en cuanto a la reducci&oacute;n de tiempo y costos de an&aacute;lisis, evitando adem&aacute;s el riesgo de contaminaci&oacute;n que representan los medios de cultivo. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p> Otro aspecto importante de la extracci&oacute;n directa, es que cuando se utilizan marcadores moleculares que determinan biotipos y diversidad gen&eacute;tica (IGS y SSR), el uso de medios de cultivo favorece la amplificaci&oacute;n del biotipo mayoritario o seleccionado en el cultivo, que posiblemente no sobrevivir&iacute;an en el entorno natural, y no del basidiocarpo que se encuentra infectando la planta. La importancia de un m&eacute;todo diagn&oacute;stico certero, radica en el nivel de confianza que ofrece a quien est&eacute; interesado en conocer el estado real de la situaci&oacute;n fitosanitaria de un cultivo. Una vez que se tiene certeza del diagn&oacute;stico del pat&oacute;geno, se pueden tomar medidas eficientes para el control que ahorren tiempo y dinero. </p> </font> <font face="verdana" size="3"><b>AGRADECIMIENTOS</b></font> <font face="verdana" size="2">     <p> A la Vicerrector&iacute;a de Investigaciones y Postgrados de la Universidad de Caldas, por la financiaci&oacute;n de este proyecto. Al Grupo de Investigaci&oacute;n GEBIOME (Gen&eacute;tica, Biodiversidad y Fitomejoramiento), por su soporte log&iacute;stico, acad&eacute;mico, t&eacute;cnico y humano. A Casa Luker y Granja Luker, por permitirnos colectar el material vegetal. Al laboratorio de Marcadores Moleculares de Cenicaf&eacute;, dirigido por la Dra. Pilar Moncada, por su entrenamiento t&eacute;cnico y apoyo. A Luis Eduardo Zuluaga, por su asesor&iacute;a en la etapa de campo. </p>     <p>     <center>*****</center> </p> </font> <font face="verdana" size="3"><b>BIBLIOGRAF&Iacute;A</b></font> <font face="verdana" size="2">     <!-- ref --><p> AIME, M. & PHILLIPS-MORA, W. 2005. The causal agents of witches&#39; broom and pod rot of cacao (chocolate, Theobroma cacao) form a new lineage of Marasmiaceae. <i>Mycologia</i> 97(5):1012-1022.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000047&pid=S0123-3068201100010000300001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> ARANZAZU, F., 2000.- Escoba de bruja en Colombia su impacto econ&oacute;mico y manejo, Tecnolog&iacute;a para el mejoramiento del sistema de producci&oacute;n del cacao. <i>Revta. Corpoica</i>, 85-90.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000048&pid=S0123-3068201100010000300002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> ARRUDA, C.; FERREIRA, M. & FELIPE, M., 2003.- Nuclear and Mitochondrial rDNA variability in Crinipellis perniciosa from different geographic places. <i>Origins and hosts</i>, 25-37.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000049&pid=S0123-3068201100010000300003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> CHEN, W.; GRAU, R.; ADEE, E. & MENG, X., 2000.- A molecular marker identifying subspecific populations of the soybean brown stem rot pathogen, Phialophora gregata. <i>Ecology and Population Biology</i>, 90: 875-883.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000050&pid=S0123-3068201100010000300004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> CORREA, A., 1983.- Prueba de medios de cultivos artificiales para la fructificaci&oacute;n de Crinipellis perniciosa: Tesis, Universidad de Caldas, Facultad de Ciencias Agropecuarias, Manizales.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000051&pid=S0123-3068201100010000300005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> GARC&Eacute;S, D., 2001.- Escoba de bruja del cacao. <i>Revta. Agronom&iacute;a</i>, 24: 329-369.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000052&pid=S0123-3068201100010000300006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> GOODWIN, D.C. & LEE, S.B., 1993.- Microwave Miniprep of Total Genomic DNA from Fungi, Plants, Protists, and Animals for PCR. <i>Biotechniques</i>, 15: 438-444.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000053&pid=S0123-3068201100010000300007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> LANA, T., 2004. Caracterizaç&atilde;o gen&eacute;tica e fisiol&oacute;gica de Crinipellis perniciosa. 91f. Tese (Doutorado em Fitopatologia) - Escola Superior de Agricultura &#39;Luiz de Queiroz&#39;, Universidade de S&atilde;o Paulo, Piracicaba,    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000054&pid=S0123-3068201100010000300008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> MILLER, R.; SOARES, A. & LOPES, C.A., 1999.- Molecular comparison of Fusarium populations causing eumartii wilt and dry rot of potato in Brazil. <i>Fitopatologia Brasileira</i>, 24: 149-155.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000055&pid=S0123-3068201100010000300009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> MINISTERIO DE AGRICULTURA., 2004.- <i>Manual del cultivo del Cacao</i>: 132-139. Programa para el Desarrollo de la Amazonia, Proamazonia.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000056&pid=S0123-3068201100010000300010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> NIH (NATIONAL INSTITUTE OF HEALTH, USA), 2005.- <i>DNA preparation from blood</i>. Maryland, US. Disponible en: <a href="http://www.riedlab.nci.nih.gov/index.php/selected-publications" target="_blank">http://www.riedlab.nci.nih.gov/index.php/selected-publications</a> (&uacute;ltima consulta en l&iacute;nea 12 de enero de 2009).    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000057&pid=S0123-3068201100010000300011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> PHILLIPS-MORA, W. & WILKINSON, M.J., 2000.- Biodiversity and Biogeography of the cacao (Theobroma cacao L.) pathogen Moniliophthora roreri (Cif.) Evans. <i>Plant Pathology</i>, 56: 911-922.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000058&pid=S0123-3068201100010000300012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> PHILLIPS-MORA, W; AIME, M. & WILKINSON, M., 2007.- Biodiversity and biogeography of the cacao (Theobroma cacao) pathogen Moniliophthora roreri in tropical America. <i>Plant Pathology</i> 56: 911-922.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000059&pid=S0123-3068201100010000300013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> RESENDE, M.; GUTEMBERG, B.; SILVA, L.; NIELLA, G.; CARVALHO, G.; SANTIAGO, D. & BEZERRA, J., 2000.- Crinipellis perniciosa proveniente de um novo hospedeiro, Heteropteys acutifolia, e&#39;patogenicoao T. cacao. <i>Fitopatologia Brasileira</i>, 25: 88-91.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000060&pid=S0123-3068201100010000300014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> RODR&Iacute;GUEZ, E. & SAAVEDRA, J., 2005.- Ajuste de metodolog&iacute;as para la producci&oacute;n de basidiocarpos de escoba de bruja Crinipellis perniciosa (Stahel) Singer en medios artificiales. <i>Ascolfi Informa</i>, 31: 1-3.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000061&pid=S0123-3068201100010000300015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> SANGUINETTI, C.J; DIAS, N. & SIMPSON, A.J., 1994.- Rapid silver staning and recovery of PCR products separate on polycrylamide gels. <i>Biotechniques</i>, 17: 914-921.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000062&pid=S0123-3068201100010000300016&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> SARTORATO, A.; NECHET, K.L. & HALFELD-VIEIRA, B.A., 2006.- Diversidad e gen&eacute;tica de isolados de Rhizoctonia solani coletados em feij&atilde;o-caupi no Estado de Roraima. <i>Fitopatolog&iacute;a Brasileira</i>, 31: 24-33.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000063&pid=S0123-3068201100010000300017&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> SINGER, R., 1942.- Monographic study of the genera Crinipellis and Chaetocalathus. <i>Lilloa Tucuman</i>, 8: 441-514.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000064&pid=S0123-3068201100010000300018&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> STAHEL, G., 1915.- Bull. Dep. Landb. Suriname 33, 26pp. (description sp. nov)    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000065&pid=S0123-3068201100010000300019&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> VILGALYS, R. & GONZ&Aacute;LEZ, D., 1990.- Organization of ribosomal DNA in the basidiomycete Thanatephorus praticola. <i>Current Genetics</i>, 18: 277-280.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000066&pid=S0123-3068201100010000300020&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> VILLEGAS, R.L., 2005.- <i>Aislamiento monosp&oacute;rico de Moniliophthora perniciosa</i>. Instituto Colombiano  Agropecuario.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000067&pid=S0123-3068201100010000300021&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><br> WHITE, T.; BRUNS, T.; LEE, S. & TAYLOR, J., 1990.- Amplification and direct sequencing of fungal RNA genes for phylogenetics: 315-322 (in) M.A. INNIS, D.H. GELGARD, J.J. SNINSKY & T.J. WHITE (eds.) <i>PCR Protocols: a Guide to Methods and Applications</i>. San Diego, CA: Academic Press. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000068&pid=S0123-3068201100010000300022&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AIME]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PHILLIPS-MORA]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The causal agents of witches&#39; broom and pod rot of cacao (chocolate, Theobroma cacao) form a new lineage of Marasmiaceae]]></article-title>
<source><![CDATA[Mycologia]]></source>
<year>2005</year>
<volume>97</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>1012-1022</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARANZAZU]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Escoba de bruja en Colombia su impacto económico y manejo, Tecnología para el mejoramiento del sistema de producción del cacao]]></article-title>
<source><![CDATA[Revta. Corpoica]]></source>
<year>2000</year>
<page-range>85-90</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARRUDA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FERREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FELIPE]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Nuclear and Mitochondrial rDNA variability in Crinipellis perniciosa from different geographic places]]></article-title>
<source><![CDATA[Origins and hosts]]></source>
<year>2003</year>
<page-range>25-37</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GRAU]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ADEE]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MENG]]></surname>
<given-names><![CDATA[X]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A molecular marker identifying subspecific populations of the soybean brown stem rot pathogen, Phialophora gregata]]></article-title>
<source><![CDATA[Ecology and Population Biology]]></source>
<year>2000</year>
<volume>90</volume>
<page-range>875-883</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CORREA]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Prueba de medios de cultivos artificiales para la fructificación de Crinipellis perniciosa]]></source>
<year>1983</year>
<publisher-loc><![CDATA[Manizales ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad de Caldas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GARCÉS]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Escoba de bruja del cacao]]></article-title>
<source><![CDATA[Revta. Agronomía]]></source>
<year>2001</year>
<volume>24</volume>
<page-range>329-369</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GOODWIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LEE]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.B.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Microwave Miniprep of Total Genomic DNA from Fungi, Plants, Protists, and Animals for PCR]]></article-title>
<source><![CDATA[Biotechniques]]></source>
<year>1993</year>
<volume>15</volume>
<page-range>438-444</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LANA]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Caracterização genética e fisiológica de Crinipellis perniciosa]]></source>
<year>2004</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MILLER]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SOARES]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LOPES]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Molecular comparison of Fusarium populations causing eumartii wilt and dry rot of potato in Brazil]]></article-title>
<source><![CDATA[Fitopatologia Brasileira]]></source>
<year>1999</year>
<volume>24</volume>
<page-range>149-155</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>MINISTERIO DE AGRICULTURA</collab>
<source><![CDATA[Manual del cultivo del Cacao]]></source>
<year>2004</year>
<page-range>132-139</page-range><publisher-name><![CDATA[Programa para el Desarrollo de la Amazonia, Proamazonia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>NIH (NATIONAL INSTITUTE OF HEALTH, USA)</collab>
<source><![CDATA[DNA preparation from blood]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[^eMaryland Maryland]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PHILLIPS-MORA]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[WILKINSON]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Biodiversity and Biogeography of the cacao (Theobroma cacao L.) pathogen Moniliophthora roreri (Cif.) Evans]]></article-title>
<source><![CDATA[Plant Pathology]]></source>
<year>2000</year>
<volume>56</volume>
<page-range>911-922</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PHILLIPS-MORA]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[AIME]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[WILKINSON]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Biodiversity and biogeography of the cacao (Theobroma cacao) pathogen Moniliophthora roreri in tropical America]]></article-title>
<source><![CDATA[Plant Pathology]]></source>
<year>2007</year>
<volume>56</volume>
<page-range>911-922</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RESENDE]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GUTEMBERG]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NIELLA]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SANTIAGO]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BEZERRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Crinipellis perniciosa proveniente de um novo hospedeiro, Heteropteys acutifolia, e&#39;patogenicoao T. cacao]]></article-title>
<source><![CDATA[Fitopatologia Brasileira]]></source>
<year>2000</year>
<volume>25</volume>
<page-range>88-91</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RODRÍGUEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SAAVEDRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Ajuste de metodologías para la producción de basidiocarpos de escoba de bruja Crinipellis perniciosa (Stahel) Singer en medios artificiales]]></article-title>
<source><![CDATA[Ascolfi Informa]]></source>
<year>2005</year>
<volume>31</volume>
<page-range>1-3</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SANGUINETTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[DIAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SIMPSON]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Rapid silver staning and recovery of PCR products separate on polycrylamide gels]]></article-title>
<source><![CDATA[Biotechniques]]></source>
<year>1994</year>
<volume>17</volume>
<page-range>914-921</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SARTORATO]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[NECHET]]></surname>
<given-names><![CDATA[K.L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[HALFELD-VIEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[B.A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Diversidad e genética de isolados de Rhizoctonia solani coletados em feijão-caupi no Estado de Roraima]]></article-title>
<source><![CDATA[Fitopatología Brasileira]]></source>
<year>2006</year>
<volume>31</volume>
<page-range>24-33</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SINGER]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Monographic study of the genera Crinipellis and Chaetocalathus]]></article-title>
<source><![CDATA[Lilloa Tucuman]]></source>
<year>1942</year>
<volume>8</volume>
<page-range>441-514</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[STAHEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Bull. Dep. Landb.]]></source>
<year>1915</year>
<volume>33</volume>
<page-range>26</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VILGALYS]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GONZÁLEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Organization of ribosomal DNA in the basidiomycete Thanatephorus praticola]]></article-title>
<source><![CDATA[Current Genetics]]></source>
<year>1990</year>
<volume>18</volume>
<page-range>277-280</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[VILLEGAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Aislamiento monospórico de Moniliophthora perniciosa]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-name><![CDATA[Instituto Colombiano Agropecuario]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[WHITE]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BRUNS]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[LEE]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[TAYLOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Amplification and direct sequencing of fungal RNA genes for phylogenetics]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[INNIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GELGARD]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.H.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SNINSKY]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[WHITE]]></surname>
<given-names><![CDATA[T.J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[PCR Protocols: a Guide to Methods and Applications]]></source>
<year>1990</year>
<page-range>315-322</page-range><publisher-loc><![CDATA[San Diego^eCA CA]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academic Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
