<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0124-7913</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Bitácora Urbano Territorial]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Bitácora Urbano Territorial]]></abbrev-journal-title>
<issn>0124-7913</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional de Colombia, sede BogotáInstituto de Investigaciones Hábitat, Ciudad y Territorio]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0124-79132019000300101</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.15446/bitacora.v29n3.70146</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[El disenso en los procesos de participación ciudadana. El rescate de espacios públicos como contexto]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Dissent in the processes of citizen participation. The rescue of public spaces as a context]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A dissidência nos processos de participação cidadã. O resgate de espaços públicos como contexto]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[Le dissentiment dans les processus de participation citoyenne. Le sauvetage des espaces publiques comme contexte]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Crespo-Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Alberto]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidad de Guadalajara  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Mexico</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2019</year>
</pub-date>
<volume>29</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>101</fpage>
<lpage>108</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0124-79132019000300101&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0124-79132019000300101&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0124-79132019000300101&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Ciudadanía, comunidad y consenso son conceptos que rigen las políticas públicas actuales de renovación y rescate de los espacios públicos, particularmente, aquellas enfocadas en el fortalecimiento de su facultad política. Definir el espacio público como soporte para el reconocimiento, la confrontación y la negociación constante de intereses individuales o colectivos plantea preguntas fundamentales: ¿es posible fortalecer la facultad política del espacio público sin establecer el consenso como un fin? ¿Cuáles oportunidades otorga establecer la evocación del disenso, por encima del consenso, como eje fundamental de las políticas de fortalecimiento de la facultad política del espacio público? El artículo intenta dar respuesta a estos interrogantes a partir de una revisión teórica reflexiva que cuestiona los niveles de autonomía implícitos en los procesos actuales de participación ciudadana institucionalizada, mientras abre un debate nuevo sobre la centralidad de las acciones cotidianas en la autoorganización.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Cidadania, comunidade e consenso são conceitos básicos que regem as atuais políticas públicas de renovação e resgate de espaços públicos, particularmente aqueles voltados ao fortalecimento de sua faculdade política. Definir o espaço público como uma plataforma de reconhecimento, confronto e negociação constante de interesses individuais ou coletivos levanta questões fundamentais: é possível fortalecer a faculdade política do espaço público sem estabelecer consenso como uma afirmação final? Que oportunidades permite estabelecer a evocação da dissidência, acima do consenso, como um eixo fundamental de políticas para fortalecer a faculdade política do espaço público? O artigo procura responder a essas questões a partir de uma revisão teórica reflexiva que questiona os níveis de autonomia implícitos nos processos atuais de participação cidadã institucionalizada, ao mesmo tempo em que abre um novo debate sobre a centralidade das ações cotidianas na auto-organização.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract Citizenship, community and consensus are basic concepts that govern the current public policies of renewal and rescue of public spaces, particularly those focused on strengthening their political faculty. Defining public space as a platform for recognition, confrontation and constant negotiation of individual or collective interests raises fundamental questions: is it possible to strengthen the political faculty of public space without establishing consensus as a final statement? Which opportunities does the evocation of dissent, above consensus, allow to establish as a fundamental axis of policies to strengthen the political faculty of public space? The article attempts to answer these questions from a reflective theoretical review by contesting the levels of autonomy implied in the processes of institutionalized citizen participation, while opening a new debate on the centrality of everyday actions in self-organization.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé Citoyenneté, communauté et consensus sont des concepts de base qui régissent les politiques publiques actuelles en matière de renouvellement et de sauvetage des espaces publics, en particulier, celles visant le renforcement de leur faculté politique. Définir l'espace public comme une plate-forme pour la reconnaissance, la confrontation et la négociation constante d'intérêts individuels ou collectifs soulève des questions fondamentales : est-il possible de renforcer la faculté politique de l'espace public sans établir un consensus comme déclaration finale ? Quelles possibilités permet-il d'établir l'évocation de la dissidence, au-dessus du consensus, comme axe fondamental des politiques visant à renforcer la faculté politique de l'espace public ? L'article tente de répondre à ces questions à partir d'une analyse théorique réflexive qui remet en question les niveaux d'autonomie implicites dans les processus actuels de participation citoyenne institutionnalisée, tout en ouvrant un nouveau débat sur la centralité des actions quotidiennes dans l'auto-organisation.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[espacio público]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[participación ciudadana]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[consenso]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[disenso]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[espaço público]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[participação cidadã]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[consenso]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[dissidência]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[public space]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[citizen participation]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[agreement]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[dissent]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[espace publique]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[participation citoyenne]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[consensus]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[dissentiment]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>ALCALDÍA DE MEDELLÍN</collab>
<source><![CDATA[Manual de Convivencia Ciudadana]]></source>
<year>2013</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ALGUACIL]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Los desafíos del nuevo poder local: la participación como estrategia relacional en el gobierno local]]></article-title>
<source><![CDATA[Polis]]></source>
<year>2005</year>
<volume>12</volume>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARENDT]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[¿Qué es la política?]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ARENDT]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La condición humana]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Paidós]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>AYUNTAMIENTO DE BARCELONA</collab>
<source><![CDATA[Ordenanza de medidas para fomentar y garantizar la convivencia ciudadana en el espacio público de Barcelona]]></source>
<year>2006</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BOHIGAS]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La función educativa de los espacios urbanos]]></article-title>
<source><![CDATA[Barcelona Metrópolis Mediterránea]]></source>
<year>1999</year>
<volume>47</volume>
<page-range>33-51</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BORJA]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La ciudad conquistada]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alianza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>CABILDO METROPOLITANO DE CARACAS</collab>
<source><![CDATA[Ordenanza de convivencia ciudadana]]></source>
<year>2006</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CABRERA AMADOR]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Consenso, disenso, comunidad y acción política. Génesis de un universo social]]></article-title>
<source><![CDATA[Tramas]]></source>
<year>2011</year>
<volume>34</volume>
<page-range>113-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CANTÚ]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA["¿Son los medios mexicanos el ágora virtual?]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Merino]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[¿Qué tan público es el espacio público en México?]]></source>
<year>2010</year>
<page-range>147-206</page-range><publisher-loc><![CDATA[México, D. F. ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[FCE, Conaculta, Universidad Veracruzana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARRIÓN M.]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Espacio público: punto de partida para la alteridad]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Segovia]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Espacios públicos y construcción social. Hacia un ejercicio de ciudadanía]]></source>
<year>2007</year>
<page-range>79-100</page-range><publisher-loc><![CDATA[Santiago de Chile ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Sur]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Carta de Ciudades Educadoras]]></source>
<year>1994</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CASTELLS]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La cuestión urbana]]></source>
<year>1974</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Siglo XXI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CATUMBA]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Construcción de espacios comunes y colectivos: aportes conceptuales al territorio urbano"]]></article-title>
<source><![CDATA[Bitácora Urbano Territorial]]></source>
<year>2016</year>
<volume>26</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>9-22</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DELGADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El animal público]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Anagrama]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DELGADO]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El espacio público como ideología]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Catarata]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FERRY]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.-M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[WOLTON]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El nuevo espacio público]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gedisa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FOUCAULT]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Defender la sociedad]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo de Cultura Económica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GEHL]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La humanización del espacio urbano. La vida entre los edificios]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Reverté]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>GOBIERNO DEL DISTRITO FEDERAL</collab>
<source><![CDATA[Ley de Cultura Cívica de la Ciudad de México]]></source>
<year>2004</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[JACOBS]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>1961</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MÍNGUEZ MARTÍNEZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MARTÍ CIRIQUIAN]]></surname>
<given-names><![CDATA[P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[VERA MOURE]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Claves para proyectar espacios públicos confortables. Indicador del confort en el espacio público]]></article-title>
<source><![CDATA[Equipamiento y servicios municipales]]></source>
<year>2013</year>
<volume>165</volume>
<page-range>66-76</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>ONU HÁBITAT</collab>
<source><![CDATA[Nueva Agenda Urbana]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Quito ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Naciones Unidas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RANCIÈRE]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[El desacuerdo. Política y filosofía]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nueva Visión]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[ROBOTNIKOF]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[En busca de un lugar común. El espacio público en la teoría política contemporánea]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[México, D. F. ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNAM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>SEDESOL</collab>
<source><![CDATA[Guía de Diseño del Espacio Público Seguro, Incluyente y Sustentable]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[México, D. F. ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Secretaría de Desarrollo social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SENNET]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The fall of public man]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londres ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cambridge University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SORKIN]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Variaciones sobre un parque temático: la nueva ciudad americana y el fin del espacio público]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Gustavo Gili]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
