<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1794-8886</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Memorias: Revista Digital de Historia y Arqueología desde el Caribe]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[memorias]]></abbrev-journal-title>
<issn>1794-8886</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad del Norte]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1794-88862022000200108</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.14482/memor.47.364.18</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Práticas de feitiçaria no Brasil. Estudo de caso de duas feiticeiras acusadas no Grão-Pará no Século XVIII]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Witchcraft practices in Brazil. Case study of two witches accused in Grão-Pará in the 18th century]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Prácticas de brujería en Brasil. Estudio de caso de dos brujas acusadas en Grão-Pará en el siglo XVIII]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cruz de Araújo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gilmara]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>08</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>08</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<numero>47</numero>
<fpage>108</fpage>
<lpage>130</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1794-88862022000200108&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1794-88862022000200108&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1794-88862022000200108&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Este artigo tem objetivo de esmiuçar e refletir sobre as Práticas Rituais de duas mulheres acusadas de feitiçaria na região do Grão-Pará setecentista. Visa a uma análise mais aprofundada sobre as práticas mágicas de cura - consideradas pela Inquisição como feitiçaria - e a formação de uma cultura muitas vezes negada e demonizada pela visão europeia. As mulheres consideradas feiticeiras foram alvos de perseguições e personagens ativas na História do Grão-Pará (Brasil) no Período Colonial, o que contribuiu para a formação de uma nova identidade (múltipla) cultural na colônia. Para tal, a análise será realizada através dos documentos inquisitoriais sobre Ludovina Ferreira e da índia Sabina. Esses documentos são relativos à Visitação do Santo Ofício da Inquisição ao local entre os anos 1763-1769, e estão sob a guarda do Arquivo Nacional da Torre do Tombo (ANTT), em Lisboa (Portugal), mas foram digitalizados e estão disponíveis no site da Instituição. A análise toma fôlego através do conceito de Cosmohistória, desenvolvido pelo historiador mexicano Navarrete Linares, que visa reconhecer a existência de diversas historicidades multipolares e interconectadas. Para a análise da documentação utilizaremos o método Paradigma Indiciário do historiador italiano Carlos Ginzburg, que é uma categoria de investigação mais minuciosa, baseada em detalhes e indícios. E, por fim, utilizaremos o método comparativo para traçar aproximações e distanciamentos entre os casos.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract This paper aims to examine and reflect on the Ritual Practices of two women accused of witchcraft in the region of Grão-Pará (Brazil) in the eighteenth century. It seeks a deeper analysis of magical healing practices - considered by the Inquisition as witchcraft - and the building of a culture that often denied and demonized by the European view. Women who were considered witches were targets of persecution and active characters of the Grão-Pará's Colonial History, which con-tributed to the formation of a new cultural identity (multiple) in the colony. This, the analysis will be carried out through the inquisitorial documents about Ludovina Ferreira and the Indian Sabina. These documents are related to the Visitation of the Holy Office of the Inquisition to the site between the years 1763-1769, and are under the custody of the National Archives of Torre do Tombo (ANTT), in Lisbon (Portugal), but have been digitized and are available on the website of the Institution. The analysis is guided by the concept of cosmo-history, developed by the Mexican historian Navarrete Linares, which aims to recognize the existence of several multipolar and interconnected historicities. For the analysis of the documentation, we will use the Indictment Paradigm method of the Italian historian Carlos Ginzburg, which is a more detailed investigation category, based on details and evidence. And, at the end, we will use the comparative method to trace approximations and distances between the two cases.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumo Este artículo tiene como objetivo examinar y reflexionar sobre las prácticas rituales de dos mu-jeres acusadas de brujería en la región de Grão-Pará en el siglo XVIII. Realizar un análisis más profundo de las prácticas curativas mágicas, consideradas por la Inquisición como brujería, y la formación de una cultura a menudo negada y demonizada por la visión europea. Las mujeres consideradas brujas fueron objeto de persecución y personajes activos en la Historia de Grão-Pará (Brasil) en el Período Colonial, lo que contribuyó a la formación de una nueva (múltiple) identidad cultural en la colonia. Para ello, el análisis se realizará a través de los documentos inquisitoriales sobre Ludovina Ferreira y la india Sabina. Estos documentos están relacionados con la Visita del Santo Oficio de la Inquisición al lugar entre los anos 1763-1769, y se encuentran bajo la custodia del Archivo Nacional de Torre do Tombo (ANTT), en Lisboa (Portugal), pero han sido digitalizados y se encuentran disponibles en la web de la Institución. El análisis comenzó a través del concepto de Cosmohistoria, desarrollado por el historiador mexicano Navarrete Linares, que busca reconocer la existencia de varias historicidades multipolares e interconectadas. Para el análisis de la documentación usaremos el método de acusación de paradigma del historiador italiano Carlos Ginzburg, que es una categoría de investigación más detallada, basada en detalles y evidencias. Y, finalmente, utilizaremos el método comparativo para trazar aproximaciones y distancias entre los casos.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Feitiçaria]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[práticas de magia]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Grão-Pará]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Inquisição]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Witchcraft]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Magic practices]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Grão-Pará]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Inquisition]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[brujería]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[prácticas mágicas]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Brasil Colônia]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Inquisición]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Tribunal do Santo Ofício, Inquisição de Lisboa</collab>
<source><![CDATA[proc. 2705; Tribunal do Santo Ofício, Inquisição de Lisboa, proc. 13325; Tribunal do Santo Ofício, Inquisição de Lisboa, proc. 16743; Tribunal do Santo Ofício, Inquisição de Lisboa, proc. 13331]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Burke]]></surname>
<given-names><![CDATA[Peter]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Hibridismo Cultural]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Leopondo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Unisinos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cardoso]]></surname>
<given-names><![CDATA[João Batista]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Hibridismo Cultural na América Latina. Itinerários, Araraquara]]></source>
<year>2008</year>
<numero>27</numero>
<issue>27</issue>
<page-range>79-90</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cerrutti]]></surname>
<given-names><![CDATA[Simona]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Who is below?E. P.Thompson, historien dessociétés modernes: unerelecture. Anna-les HSS]]></source>
<year>2015</year>
<page-range>931-55</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Domingues]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[pedagogia da desconfiança: o estigma da heresia lançado sobre as práticas de feitiçaria colonial durante a Visitação do Santo Ofício ao Estado do Grão-Pará (1763-1772)]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-name><![CDATA[Dissertação de Mestrado, Universidade Estadual de Campinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Eliade]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mircea]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O sagrado e o profano: a essência das religiões]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Martins Fontes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freyre]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gilberto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Casa-grande &amp; senzala: formação da família brasileira sob o regime da economia patriarcal]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Global]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ginzburg]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O queijo e os vermes: o cotidiano e as ideias de um moleiro perseguido pela Inquisição]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Mitos, emblemas, sinais: morfologia e história. Tradução: Federico Carotti]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lapa]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Roberto do Amaral]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Livro da Visitação do Santo Ofício da Inquisição ao Estado do Grão-Pará 1763-1769]]></source>
<year>1978</year>
<publisher-loc><![CDATA[Petrópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Vozes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mattos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y. A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Niterói]]></surname>
<given-names><![CDATA[RJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[última inquisição: os meios de ação e funcionamento da Inquisição no Grão-Pará pombalino (1763-1769)]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal Fluminense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moraes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mayara Aparecida]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Práticas mágicas e curandeirismo no Grão-Pará]]></article-title>
<source><![CDATA[Anais da Anpuh-MG]]></source>
<year>2016</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Navarrete]]></surname>
<given-names><![CDATA[Federico Linares]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Hacia una cosmohistoria: las historias indígenas más allá de la monohistoria occidental]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Nacional Autónoma de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Oliveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Manaus]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Olhares inquisitoriais na Amazônia portuguesa: o Tribunal do Santo Ofício e o disciplinamento dos costumes (XVIIXIX)]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-name><![CDATA[Dissertação de Mestrado, Universidade Federal do Amazonas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Resende]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Leônia C. de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gentios brasílicos: índios coloniais em Minas Gerais setecentista]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-name><![CDATA[Departamento de História do Instituto de Filosofia e Ciências Humanas, Universidade Estadual de Campinas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Siqueira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sônia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Inquisição portuguesa e a sociedade colonial]]></source>
<year>1978</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ática]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[Laura de Mello e]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O diabo e a terra de Santa Cruz: feitiçaria e religiosidade popular no Brasil Colonial]]></source>
<year>1986</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stengers]]></surname>
<given-names><![CDATA[Isabelle]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA["Lapropositioncosmopolitique"]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Lolive]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jacques]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Soubeyran]]></surname>
<given-names><![CDATA[Olivier]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Lémergence des cosmopolitiques]]></source>
<year>2007</year>
<page-range>45-68</page-range><publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[La Découverte]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vauchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[André]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Leslaicsau Moyen Age: pratiques et experiences religieuses]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Éditions du Cerf]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
