<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2027-5137</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Historia y MEMORIA]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Hist.mem.]]></abbrev-journal-title>
<issn>2027-5137</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Pedagógica y Tecnológica de Colombia (UPTC)]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2027-51372022000200103</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.19053/20275137.n25.2022.12835</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A guerra do Paraguai e a construção da imagem de uma voluntária da pátria: o caso Jovita Alves Feitosa (1865-1867)]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La guerra de Paraguay y la construcción de la imagen de una voluntaria de guerra: el caso de Jovita Alves Feitosa (1865-1867)]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The Paraguayan war and the construction of the image of a war volunteer: The case of Jovita Alves Feitosa (1865-1867)]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[La guerre du Paraguay et la construction de l'image d'une volontaire de guerre: Le cas de Jovita Alves Feitosa (1865-1867)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Araújo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Johny Santana de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Piauí UFPI  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<numero>25</numero>
<fpage>103</fpage>
<lpage>137</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2027-51372022000200103&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2027-51372022000200103&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2027-51372022000200103&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo O presente artigo pretende mostrar como em meados de 1865, o presidente da Província do Piauí Franklin Américo de Meneses Dória auxiliado pelos jornais atuou no sentido de construir uma imagem de heroína da voluntária Jovita Alves Feitosa, a fim de promover o alistamento de homens para as forças armadas do Império do Brasil em guerra contra a República do Paraguai. Procuramos compreender por meio da análise documental, dos periódicos da época, de um texto biográfico escrito em sua homenagem, e com auxílio de uma bibliografia, sobre como ocorreu sua incorporação ao Exército, qual a atuação dos jornais na época, e como se deu a sua viagem até a Corte no Rio de Janeiro. Foi possível perceber como efetivamente a intensa propaganda construída em torno da voluntária conseguiu dividir a sociedade da época, se colocando a favor e contra o seu alistamento ao tempo em que paradoxalmente os mesmos jornais acabariam explorando a notícia de sua morte, ocorrida no ano de 1867 por questões passionais, dois anos após a sua apoteótica chegada ao Rio de Janeiro.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen El presente artículo tiene como objetivo mostrar de qué forma, a mediados de 1865, el presidente de la provincia de Piauí, Franklin Américo de Meneses Dória, ayudado por los periódicos, actuó para construir la imagen de la heroína voluntaria Jovita Alves Feitosa, con el fin de promover el reclutamiento de hombres para las fuerzas armadas del Imperio de Brasil en la guerra contra la República de Paraguay. Buscamos comprender, mediante el análisis documental de un texto biográfico escrito en su honor en los periódicos de la época, y con la ayuda de una bibliografía, cómo se produjo su incorporación al Ejército, cuáles fueron las actividades de los periódicos de la época, y cómo se realizó su viaje hasta la Corte de Río de Janeiro. Se constató a partir de lo anterior, que la intensa propaganda construida en torno a la voluntaria consiguió dividir a la sociedad de la época, situándose a favor y en contra de su reclutamiento, al mismo tiempo, y paradójicamente, los mismos periódicos acabarían aprovechando la noticia de su muerte, ocurrida en el año 1867 por cuestiones pasionales, dos años después de su apoteósica llegada a Río de Janeiro.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The present article aims to illustrate how, in mid-1865, the president of the Piaui province, Franklin Américo de Meneses Doria, with the help of newspapers, acted to build the image of the voluntary heroine, Jovita Alves Feitosa. This was with the intention of recruiting more men into the armed forces of the Brazilian Empire in the war against the Republic of Paraguay. By means of the documental analysis of a biographical text written in her honor in the newspapers of the time, and with the aid of a bibliography, it is sought to understand how she joined the army, what the activities of the newspapers of the time were, and how her trip to the Court of Rio de Janeiro transpired. From this, intense propaganda was identified, which was built around her character, and came to divide the society of the time either in favor of or against her recruitment. At the same time, and paradoxically, the same newspapers would end up taking advantage of the news of her demise, which occurred in 1867 due to a crime of passion, two years after her turbulent arrival in Rio de Janeiro.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé Cet article se propose de montrer comment, vers 1865, le président de la province de Piauí, Frankiln Américo Meneses Dória, à l'aide des journaux, a agi pour construire l'image de l'héroïne volontaire Jovita Alves Feitosa, et ce afin de promouvoir le recrutement d'hommes pour l'armée de l'Empire du Brésil dans la guerre contre la République du Paraguay. On cherche à comprendre, suivant l'analyse d'un texte biographique écrit à propos d'elle dans les journaux de l'époque, comment s'est produit son incorporation à l'armée, quelles ont été les activités de ces journaux comment s'est fait son voyage jusqu'à la Cour de Río de Janeiro. On a constaté que l'intense propagande construite autour de cette volontaire a réussi à diviser la société de l'époque entre ceux qui était pour ou contre son recrutement, alors que les journaux allaient profiter par après de sa mort, suite à un crime passionnel survenu en 1867, seulement deux ans après son apothéotique arrivée à Río de Janeiro.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Guerra do Paraguai]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Guerra de Paraguay]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Periódicos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Propaganda]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Jovita Feitosa]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Paraguayan war]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[newspapers]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[propaganda]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Jovita Feitosa]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[Guerre de Paraguay]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[journaux]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[propagande]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[Jovita Feitosa]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«A heroína brazileira».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina PI ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A Imprensa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Alguém censurou».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina PI ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A Imprensa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«A Moderação»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina PI ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A Imprensa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Suicidou-se»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina PI ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[A Imprensa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Marquês de Olinda».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina, PI ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Liga e Progresso]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Bravos do Piauí! Orgulhai-vos».]]></source>
<year></year>
<publisher-name><![CDATA[O Paiz, de São Luís MA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«A Voluntaria»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[São Luís MA ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Publicador Maranhense]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«A maior novidade».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Salvador BA ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário da Bahia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Patriotismo»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Correio Mercantil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Notícias diversas».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Correio Mercantil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«A heroína brasileira»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro, ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Jornal do Commercio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Jovita»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Correio Mercantil]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Jovita, ou a voluntária da Morte»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário do Povo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Os maranhenses fizeram a essa patriota»]]></source>
<year></year>
<publisher-name><![CDATA[Diário do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Teatro de São Pedro de Alcântara».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Suicídio»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário do Rio de Janeiro,]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Publicações a pedido»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Diário do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Um grito de reprovação a nova especulação».]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Jornal do Commercio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[«Suicídio»]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Jornal do Commercio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Decreto 3.371/1865 de 7 de janeiro de 1865, Coleção de Leis do Império do Brasil]]></source>
<year></year>
<volume>1</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>I</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Relatório do Ministério de Estado dos Negócios da Guerra do Império do Brasil de 1864]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Relatório do Ministério da Repartição dos Negócios Estrangeiros do Império do Brasil de 1871A - Anexo I, Tratado de Alliança Offensiva e Defensiva entre o Brasil e as Repúblicas Argentina e Oriental do Uruguay contra o governo do Paraguay]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Arquivo do Instituto Histórico E Geográfico Brasileiro (IHGB)]]></source>
<year></year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro - Brasil ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Coleção Barão do Loreto. Coleção Senador Nabuco]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alambert]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«Civilização e barbárie, história e cultura -representações literárias e projeções da Guerra do Paraguai nas crises do segundo Reinado e da Primeira República».]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Magalhães Marques]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Eduarda Castro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Guerra do Paraguai: 130 anos depois]]></source>
<year>1995</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Relume Dumará]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bandeira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luiz Alberto Moniz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A expansão do Brasil e a formação dos Estados na Bacia do Prata: Argentina, Uruguai e Paraguai (Da colonização à Guerra da Tríplice Aliança) Império]]></source>
<year>2012</year>
<edition>4</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Civilização Brasileira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baratta]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Victoria]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La Guerra del Paraguay y la construcción de la identidad nacional]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial SB]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Barbosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marialva]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[História cultural da imprensa]]></article-title>
<source><![CDATA[Brasil 18001900]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mauad X]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Becker]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jean-Jacques]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«A opinião pública».]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Remond]]></surname>
<given-names><![CDATA[René]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Por uma história política]]></source>
<year>2003</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFRJ/FGV]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brito]]></surname>
<given-names><![CDATA[Anísio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Contribuição do Piauí a Guerra do Paraguai]]></source>
<year>1931</year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Comepi]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Calmon]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Franklin Dória. Barão de Loreto]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Biblioteca do Exército]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carvalho]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Murilo de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[D. Pedro II]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jeanne Berrance de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A milícia cidadã: a Guarda Nacional de 1831 a 1850]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Brasiliana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cerqueira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dionísio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Reminiscencia da Campanha do Paraguai. 1865-1870]]></source>
<year>1980</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Biblioteca do Exército]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chaves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joaquim]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O Piauí na Guerra do Paraguai]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos Históricos]]></source>
<year>1971</year>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academia Piauiense de Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Costa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco Felix Pereira da]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História da Guerra do Brasil contra as Repúblicas do Uruguai e Paraguay]]></source>
<year>1870</year>
<volume>2</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Livraria de A. G. Guimarães &amp; C.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Doratioto]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco Fernando M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Maldita guerra: nova história da Guerra do Paraguai]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dourado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Teresa Garritano]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[enhoras comuns, senhoras respeitáveis: a presença feminina na Guerra do Paraguai]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campo Grande ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. UFMS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Duarte]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo de Queiroz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os voluntários da Pátria na Guerra do Paraguai]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Biblioteca do Exército]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fragoso]]></surname>
<given-names><![CDATA[Augusto T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História da guerra entre a Tríplice Aliança e o Paraguai]]></source>
<year>2009</year>
<volume>5</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Biblioteca do Exército]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Galvão]]></surname>
<given-names><![CDATA[Walnice Nogueira]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A donzela-guerreira: um estudo de gênero]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Senac]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Góes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Damião de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Traços biográficos da heroína brasileira Jovita Alves Feitosa: ex-sargento do 2° Corpo de Voluntários do Piauí, natural do Ceará - por um fluminense]]></source>
<year>1865</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tipografia Imparcial de Brito &amp; Irmão]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Graham]]></surname>
<given-names><![CDATA[Richard]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Clientelismo e política no Brasil do século XIX]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UFRJ]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ginzburg]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A microhistoria e outros ensaios]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Difel]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Johansson]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Lucrecia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La gran máquina de publicida de: Redes transnacionales e intercambios periodísticos durante la guerra de la Triple Alianza (1864-1870).]]></source>
<year>2017</year>
<publisher-loc><![CDATA[Sevilla ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Internacional de Andalucía]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Maestri]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mário]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«A guerra contra o Paraguai: História e Historiografia: da instauração à restauração historiográfica [1871-2002]».]]></article-title>
<source><![CDATA[Nuevo Mundo Mundos Nuevos, Colloques]]></source>
<year>2009</year>
<volume>1</volume>
<page-range>1-29</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martins]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Luiza]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lucca]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tania Regina de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História da Imprensa no Brasil]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contexto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mendes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fabio Faria]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Recrutamento militar e construção do Estado no Brasil Imperial]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Belo Horizonte ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Argvmentvm]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morel]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marco]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Barros]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mariana Monteiro de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Palavra, imagem e poder: o surgimento da imprensa no Brasil do século XIX]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[DP&amp;A]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moura]]></surname>
<given-names><![CDATA[Denise]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«A farda do tendeiro: cotidiano e recrutamento no Império».]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de História Regional]]></source>
<year>1999</year>
<volume>4</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mugge]]></surname>
<given-names><![CDATA[Miqueias H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«Antes do mito: Soldados-cidadãos da Guarda Nacional do Rio Grande do Sul (1850-1873)».]]></article-title>
<source><![CDATA[Varia História]]></source>
<year>2018</year>
<volume>34</volume>
<numero>64</numero>
<issue>64</issue>
<page-range>123-64</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B51">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinheiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Celso]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História da imprensa no Piauí]]></source>
<year>1997</year>
<edition>3</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Zodíaco]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B52">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Queiroz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Teresinha de J. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Economia piauiense: da pecuária ao extrativismo]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[Teresina ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[EDUFPI]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B53">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Richard]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luc Capdevila]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Boidin]]></surname>
<given-names><![CDATA[Capucine]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Les guerres du Paraguay aux XIXe XXe siècles]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[París ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Colibris]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B54">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Saldanha]]></surname>
<given-names><![CDATA[Flávio Henrique Dias]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«"Deus é grande, mas o mato é ainda maior": o recrutamento militar no Brasil imperial»]]></article-title>
<source><![CDATA[Locus. Revista de História]]></source>
<year>2010</year>
<volume>16</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>175-201</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B55">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Schwarcz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lilia Moritz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As barbas do imperador: D. Pedro II, um monarca nos trópicos]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Companhia das Letras]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B56">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mauro César]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[«Os múltiplos papéis do jornalismo brasileiro na guerra contra o Paraguai».]]></article-title>
<source><![CDATA[Histori&#339;]]></source>
<year>2014</year>
<volume>5</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>213-36</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B57">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Squinelo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Paula]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Guerra do Paraguai, essa desconhecida...: ensino, memória e história de um conflito secular]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campo Grande ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UCDB]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B58">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Squinelo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Paula]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[150 anos após - a Guerra do Paraguai: entreolhares do Brasil, Paraguai, Argentina e Uruguai]]></source>
<year>2016</year>
<volume>I, II</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Campo Grande ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. UFMS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B59">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Soares]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pedro Paulo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[«A guerra da imagem: iconografia da Guerra do Paraguai na imprensa ilustrada fluminense».]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Filosofia e Ciências Sociais da Universidade Federal do Rio de Janeiro (UFRJ),]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B60">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Taunay]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo d'Escragnolle]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Memórias]]></source>
<year>1946</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Melhoramentos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B61">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Whigham]]></surname>
<given-names><![CDATA[Thomas]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Paraguayan War: causes and early conduct]]></source>
<year>2018</year>
<edition>2nd</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Calgary ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[University of Calgary Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
